Căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông leo thang từ tháng 2/2026, gây áp lực lớn lên kinh tế toàn cầu, làm đứt gãy chuỗi cung ứng, đẩy giá năng lượng tăng cao và chi phí logistics leo thang.
Trong bối cảnh đó, thị trường vật liệu xây dựng (VLXD) tại Việt Nam nhanh chóng phản ứng với một chu kỳ tăng giá mạnh kể từ đầu năm 2026.
Diễn biến này không chỉ gây áp lực lên các doanh nghiệp xây dựng mà còn lan rộng đến từng hộ gia đình. Nhiều dự án đứng trước nguy cơ đội vốn, kéo dài tiến độ, trong khi người dân buộc phải điều chỉnh hoặc tạm hoãn kế hoạch xây dựng do chi phí vượt xa dự toán ban đầu.
|
Tiến độ tại dự án sân bay Long Thành đầu tháng 3/2026
|
Giá vật liệu đồng loạt leo thang
Ghi nhận tại nhiều địa phương cho thấy, mặt bằng giá VLXD đã tăng đáng kể so với thời điểm cuối năm 2025, đặc biệt ở các nhóm vật liệu chủ chốt như thép, xi măng, cát và đá xây dựng.
Tại TPHCM, theo công bố giá VLXD tháng 2/2026 của Sở Xây dựng ngày 10/3, giá đá xây dựng (1x2) tại nhiều khu vực đã tăng khoảng 30% so với thời điểm cuối năm 2025, lên 650 ngàn đồng/m2 (chưa bao gồm thuế). Giá cát san lấp cũng tăng hơn 8%, đạt 400 ngàn đồng/m3. Ở Đồng Nai, giá cát tự nhiên xây trát trong tháng 2/2026 ở mức 445 ngàn đồng/m3, tăng 6% so với cuối năm trước.
Ở phía Bắc, bảng giá VLXD do UBND tỉnh Bắc Ninh công bố, áp dụng từ ngày 10/3, cho thấy: giá đá xây dựng (1x2) tại một số khu vực tăng hơn 20% so với đầu năm, lên 520 ngàn đồng/m3, trong khi giá cát tương đối ổn định hơn.
Ở TP. Đà Nẵng, giá xi măng hiện dao động từ 1.43 đến 1.86 triệu đồng/tấn, tăng khoảng 10 - 30% so với đầu năm 2025. Giá thép cuộn phổ biến ở mức 15,600 - 15,700 đồng/kg, tăng 12 - 18%; thép cây các loại cũng tăng từ 10 - 18% tùy chủng loại.
Đáng chú ý, nhóm vật liệu cát và đá ghi nhận mức tăng mạnh nhất. Giá cát xây, cát tô hiện phổ biến khoảng 610 ngàn đồng/m3, tăng tới 40% so với năm 2025. Giá đá 1x2 cũng lên khoảng 640 ngàn đồng/m3, cao hơn đáng kể so với trước đây.
Theo báo cáo của Bộ Công Thương tại cuộc họp ngày 17/3, ngành xi măng đã trải qua ít nhất 3 đợt điều chỉnh giá kể từ đầu năm. Trong tháng 3, nhiều doanh nghiệp đã áp dụng mức tăng phổ biến khoảng 100 ngàn đồng/tấn cho cả sản phẩm xi măng bao và xi măng rời. Một số đơn vị khác chọn mức tăng thấp hơn, từ 60,000 - 70,000 đồng/tấn, nhằm duy trì sức cạnh tranh trong bối cảnh thị trường gặp khó khăn. Tương tự, giá thép xây dựng cũng ghi nhận mức tăng từ 350,000 đến 600,000 đồng/tấn.
Nhiều hộ gia đình tạm dừng xây nhà
Không chỉ doanh nghiệp xây dựng chịu áp lực, làn sóng tăng giá VLXD còn tác động trực tiếp đến người dân - nhóm vốn nhạy cảm nhất với biến động chi phí.
Chia sẻ với người viết, anh Tuấn - một thầu xây dựng tại xã Phú Lâm (Đồng Nai) - cho biết, anh đang thi công phần móng cho một căn nhà cấp 4. Tuy nhiên, do giá vật liệu tăng cao, chủ nhà đã quyết định sau khi hoàn tất phần móng sẽ tạm dừng thi công, chờ mặt bằng giá hạ nhiệt rồi mới tiếp tục. Ngoài ra, một dự án khác đã chốt ngày thi công cũng được chủ nhà báo hoãn.
“Khi giá xăng dầu tăng, hầu hết chi phí vật liệu cũng bị kéo lên, thậm chí còn tăng mạnh hơn. Chẳng hạn, gạch ống cuối năm ngoái chỉ khoảng 1,000 đồng/viên, nay đã lên tới 1,500 đồng/viên, tương đương mức tăng 50%. Trong khi đó, cát, xi măng và đá cũng đồng loạt tăng 10 - 30%. Chi phí đội lên khiến nhiều chủ nhà buộc phải điều chỉnh kế hoạch, điều này ảnh hưởng không nhỏ đến các nhà thầu nhỏ lẻ như chúng tôi. Dù hợp đồng đã chốt từ trước, tôi vẫn phải chia sẻ và tìm cách thích ứng”, anh Tuấn giãi bày.
Vợ chồng anh Giang tại Đồng Nai, sau 2 năm kết hôn, đã lên kế hoạch xây nhà để ổn định cuộc sống. Hồi đầu năm, gia đình dự trù chi phí khoảng 1 tỷ đồng, nhưng khi cập nhật theo mặt bằng giá vật liệu hiện tại, tổng chi phí ước tính đã tăng thêm khoảng 200 triệu đồng, vượt quá khả năng tài chính. Trước áp lực này, anh Giang quyết định tạm hoãn kế hoạch xây dựng, chờ diễn biến giá ổn định hơn rồi mới tính tiếp.
Hay trường hợp của vợ chồng anh Nghĩa đang thi công nhà đến giai đoạn hoàn thiện cũng không tránh khỏi tác động từ đà tăng của giá vật liệu. Để phù hợp với ngân sách, gia đình buộc phải điều chỉnh một số hạng mục, đồng thời tạm hoãn việc mua sắm những món nội thất chưa thật sự cần thiết, ưu tiên hoàn thiện những phần cơ bản trước.
“Trước những biến động của thị trường vật liệu, người dân buộc phải linh hoạt thích ứng, chủ động điều chỉnh kế hoạch và tiến độ thi công để tiết giảm chi phí. Bản thân tôi cũng trực tiếp tham gia làm việc như một người thợ xây để đỡ được phần nào”, anh Nghĩa chia sẻ.
Tác động kép
Việc giá VLXD tăng còn tạo áp lực lớn lên các dự án hạ tầng quy mô lớn. Thực tế, chi phí vật liệu thường chiếm từ 60 - 70% tổng chi phí xây dựng, nên chỉ cần biến động trong thời gian ngắn cũng đủ làm tổng mức đầu tư tăng mạnh.
Theo ông Đinh Hồng Kỳ - Chủ tịch Hiệp hội Xây dựng và Vật liệu xây dựng TPHCM (SACA), đà tăng giá hiện nay tạo ra tác động kép: vừa làm tăng chi phí trực tiếp, vừa gia tăng rủi ro tiến độ. Với các dự án hạ tầng quy mô lớn, vật liệu như cát đắp nền, đá cấp phối, thép và nhựa đường đều là đầu vào có tỷ trọng lớn. Khi giá tăng hoặc nguồn cung gián đoạn, chủ đầu tư và nhà thầu không chỉ chịu áp lực đội vốn mà còn bị ảnh hưởng dây chuyền về tổ chức thi công, điều phối mũi thi công và dòng tiền thanh toán.
Trước tình hình đó, ngày 21/3, Thủ tướng cũng đã ban hành Công điện 25/CĐ-TTg, yêu cầu tăng cường bình ổn giá nhiên liệu, nguyên liệu, VLXD và tháo gỡ khó khăn cho các công trình giao thông trọng điểm; cho thấy đây không còn là khó khăn riêng lẻ của từng doanh nghiệp mà đã là vấn đề ở cấp điều hành vĩ mô.
Với các hợp đồng trọn gói hoặc hợp đồng có cơ chế điều chỉnh giá chưa theo kịp thị trường, phần tăng chi phí thường ăn trực tiếp vào biên lợi nhuận.
“Ở góc độ quản trị doanh nghiệp, rủi ro lớn nhất không chỉ là giá tăng mà là giá tăng trong khi hồ sơ thanh toán, đơn giá công bố và cơ chế điều chỉnh hợp đồng cập nhật chậm hơn thực tế thị trường. Đây là nguyên nhân khiến nhiều nhà thầu vẫn có doanh thu nhưng hiệu quả tài chính suy giảm đáng kể”, ông Kỳ nhận định.
|
Ông Đinh Hồng Kỳ - Chủ tịch Hiệp hội Xây dựng và Vật liệu xây dựng TPHCM (SACA)
|
Doanh nghiệp xoay trục thích ứng
Chủ tịch SACA cho biết, trước áp lực chi phí, nhiều doanh nghiệp xây dựng đã thay đổi cách tiếp cận, chuyển từ “mua theo tiến độ” sang “quản trị chuỗi cung ứng”.
Một trong những xu hướng rõ nét là chủ động khóa nguồn cung vật liệu chủ lực thông qua hợp đồng dài hạn hoặc liên kết với nhà cung cấp, nhằm giảm thiểu rủi ro biến động giá.
Song song đó, doanh nghiệp siết chặt quản trị hợp đồng và dự toán, rà soát điều khoản điều chỉnh giá, cơ chế bù giá và quy trình thanh toán để hạn chế rủi ro tài chính.
Ngoài ra, việc tối ưu thiết kế, thay thế vật liệu và ứng dụng giải pháp thi công mới cũng được đẩy mạnh, giúp giảm phụ thuộc vào các nguyên liệu truyền thống có biến động lớn.
Trong ngắn hạn, lãnh đạo SACA cho rằng, cần tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn về nguồn cung vật liệu nặng, đặc biệt là cát và đá cho các dự án hạ tầng.
Bên cạnh đó, việc chấn chỉnh công bố giá và chỉ số giá xây dựng cũng trở nên cấp thiết. Khi cơ quan quản lý và doanh nghiệp cùng sử dụng một bộ dữ liệu sát thực tế và cập nhật kịp thời, thị trường mới có thể vận hành ổn định hơn. Đồng thời, kiểm soát tốt chi phí vận chuyển và hiện tượng đầu cơ cục bộ.
“Với dự án đầu tư công, cần kích hoạt cơ chế cập nhật chi phí nhanh hơn tiến độ biến động thị trường, tránh tình trạng công trường chạy theo giá cũ, còn doanh nghiệp phải mua theo giá mới”, ông Kỳ chia sẻ.
Điểm nghẽn lớn nhất
Theo đánh giá của Chủ tịch SACA, điểm nghẽn lớn nhất của thị trường VLXD hiện nay là sự lệch pha giữa nhu cầu triển khai dự án và tốc độ sẵn sàng của nguồn cung hợp pháp.
Đối với cát và đá, vấn đề nằm ở cơ chế cấp phép, công suất khai thác và vận chuyển liên vùng. Khi nhiều dự án triển khai cùng lúc, chỉ cần một mắt xích bị chậm cũng có thể gây thiếu hụt cục bộ.
Trong khi đó, với thép, bài toán không chỉ là sản lượng mà còn là cơ chế truyền dẫn giá vào hợp đồng. Dữ liệu từ VSA cho thấy, năm 2025, sản lượng thép thành phẩm đạt khoảng 32.26 triệu tấn, tiêu thụ hơn 31.6 triệu tấn, phản ánh nhu cầu nội địa vẫn đóng vai trò chủ lực.
Về dài hạn, thị trường cần hướng đến chuẩn hóa dữ liệu và rút ngắn độ trễ trong công bố giá. Hiện hệ thống đã có gần 30,000 định mức và 170,000 chỉ tiêu giá được công bố định kỳ, nhưng yêu cầu đặt ra là dữ liệu phải đúng thời điểm, đúng chủng loại và dễ áp dụng vào thực tế.
Lãnh đạo SACA kiến nghị: cần chuẩn hóa danh mục vật liệu và quy cách công bố; tăng tần suất cập nhật đối với nhóm vật liệu biến động mạnh. Đồng thời, xây dựng cơ sở dữ liệu số dùng chung để chủ đầu tư, nhà thầu, tư vấn và cơ quan quản lý truy cập cùng một chuẩn tham chiếu.
Cần thúc đẩy vật liệu mới, vật liệu thay thế
Theo người đứng đầu SACA, việc thúc đẩy vật liệu mới, vật liệu thay thế trở thành hướng đi tất yếu. Nếu tiếp tục phụ thuộc lớn vào vật liệu tự nhiên, đặc biệt là cát sông và một phần nguồn đá truyền thống, thị trường sẽ còn lặp lại vòng xoáy thiếu hụt - tăng giá - chậm tiến độ.
Các giải pháp như phát triển cát nhân tạo, vật liệu tái chế, vật liệu ít phát thải, cấu kiện đúc sẵn và công nghệ thi công tiết kiệm vật liệu đang được khuyến khích. Đây không chỉ là cách giảm áp lực chi phí mà còn là bước chuyển cần thiết để ngành xây dựng thích ứng với biến động ngày càng lớn của thị trường.