Giảm phát thải trong xây dựng phải bắt đầu từ xi măng

Tại Hội nghị tổng kết năm 2025 của Hội Bê tông Việt Nam, bài trình bày của ông Nguyễn Hoàng Hà - Giám đốc tư vấn kỹ thuật và phát triển kinh doanh Xi măng Fico-YTL với chủ đề “Xi măng và bê tông xanh” đặt ra một lát cắt cụ thể về thách thức giảm phát thải trong ngành xi măng - vật liệu nền tảng của bê tông nhưng cũng là nguồn phát thải lớn nhất trong toàn bộ chuỗi xây dựng.

Nếu không bắt đầu từ xi măng, khó tạo ra tác động thực chất

Theo phân tích của ông Nguyễn Hoàng Hà, xi măng chỉ chiếm khoảng 13% theo cấp phối thể tích của bê tông, nhưng lại chịu trách nhiệm tới 88 - 90% lượng phát thải CO₂ của bê tông. Ở quy mô toàn cầu, xi măng đóng góp khoảng 6% tổng phát thải CO₂. Điều này cho thấy mọi chiến lược giảm phát thải trong lĩnh vực bê tông, nếu không bắt đầu từ xi măng, sẽ khó tạo ra tác động thực chất.

Tuy nhiên, bài toán giảm phát thải trong sản xuất xi măng không đơn giản, bởi phát thải CO₂ gắn chặt với bản chất hóa học của quá trình sản xuất clinker, đặc biệt là phản ứng phân hủy đá vôi. Do đó, dư địa giảm phát thải nhanh và sâu bằng các biện pháp kỹ thuật thuần túy là khá hạn chế, đòi hỏi cách tiếp cận dài hạn, từng bước và có tính hệ thống.

Đại diện của Fico-YTL không tiếp cận vấn đề theo hướng “công nghệ đột phá”, mà tập trung vào các giải pháp giảm carbon hàm chứa có thể triển khai trong thực tiễn sản xuất hiện nay. Trọng tâm đầu tiên là giảm tỷ lệ clinker thông qua việc sử dụng phụ gia khoáng và vật liệu thay thế, từ đó trực tiếp cắt giảm lượng CO₂ phát sinh trong quá trình nung clinker.

Bên cạnh đó, Fico-YTL nhấn mạnh việc sử dụng nhiên liệu thay thế trong sản xuất xi măng như một giải pháp quan trọng để giảm phát thải từ đốt nhiên liệu hóa thạch. Việc tận dụng các nguồn chất thải công nghiệp và sinh hoạt làm nhiên liệu không chỉ giúp giảm phát thải CO₂ mà còn góp phần xử lý chất thải theo hướng kinh tế tuần hoàn. Theo số liệu của đại diện Fico-YTL, lượng tro bay và xỉ được tận dụng trong sản xuất đạt hàng trăm nghìn tấn, qua đó vừa giảm nhu cầu nguyên liệu sơ cấp, vừa giảm áp lực môi trường.

Mối liên kết không thể tách rời từ xi măng xanh đến bê tông xanh

Một điểm đáng chú ý trong cách tiếp cận của Fico-YTL là không tách rời xi măng khỏi bê tông. Ông Nguyễn Hoàng Hà cho rằng, nếu chỉ dừng ở việc “xanh hóa” xi măng mà không thay đổi cách thiết kế và sử dụng bê tông, hiệu quả giảm phát thải sẽ bị hạn chế. Ngược lại, khi xi măng hàm lượng clinker thấp được kết hợp với thiết kế cấp phối hợp lý, phụ gia phù hợp và phương pháp thi công kiểm soát tốt, lượng phát thải CO₂ trên mỗi mét khối bê tông có thể giảm đáng kể mà vẫn bảo đảm yêu cầu kỹ thuật.

Cách tiếp cận này đặt trọng tâm vào mối quan hệ giữa nhà sản xuất xi măng, nhà sản xuất bê tông, tư vấn thiết kế và chủ đầu tư, thay vì xem trách nhiệm giảm phát thải chỉ thuộc về một khâu riêng lẻ. Đây cũng là điều kiện để các sản phẩm xi măng và bê tông xanh có thể được chấp nhận rộng rãi hơn trong thực tiễn dự án.

Trong phần kết luận, Fico-YTL nhìn nhận mục tiêu Net Zero của ngành xi măng là một quá trình dài hạn, không thể đạt được trong ngắn hạn bằng các giải pháp đơn lẻ. Fico-YTL xác định các biện pháp như: giảm clinker, sử dụng nhiên liệu thay thế, tối ưu năng lượng và tận dụng phụ gia khoáng là những bước đi khả thi trong giai đoạn hiện nay. Các công nghệ sâu hơn như thu giữ và lưu trữ carbon (CCUS) được coi là hướng nghiên cứu và chuẩn bị cho tương lai, khi điều kiện kỹ thuật, chi phí và khung pháp lý cho phép.

Qua bài trình bày tại Hội nghị Hội Bê tông Việt Nam, Fico-YTL cho thấy một cách tiếp cận thận trọng nhưng thực tế đối với bài toán giảm phát thải trong ngành xi măng. Thay vì nhấn mạnh các giải pháp mang tính khẩu hiệu, Fico-YTL tập trung vào những thay đổi có thể đo lường, triển khai và tích lũy hiệu quả theo thời gian. Đây cũng là hướng tiếp cận phù hợp với đặc thù của ngành vật liệu xây dựng - lĩnh vực mà chuyển đổi xanh cần đi cùng với tính ổn định, an toàn và khả năng kiểm soát rủi ro kỹ thuật.