Ảnh minh họa tạo bởi AI.
Từ cam kết Net Zero đến yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng
Sau tuyên bố đưa phát thải ròng về "0" vào năm 2050 tại COP26, Việt Nam đã từng bước xây dựng hệ thống chính sách nhằm hiện thực hóa mục tiêu này, từ Quy hoạch điện VIII, Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh, Chiến lược quốc gia về biến đổi khí hậu đến việc vận hành thị trường carbon trong nước và hoàn thiện các cơ chế phát triển tài chính xanh.
Trong bối cảnh đó, chuyển đổi xanh không còn được nhìn nhận đơn thuần là nhiệm vụ của ngành môi trường hay năng lượng, mà trở thành định hướng phát triển xuyên suốt của nền kinh tế. Phát triển nhanh phải đi cùng phát triển bền vững; bảo đảm an ninh năng lượng phải song hành với giảm phát thải; tăng trưởng kinh tế phải gắn với đổi mới sáng tạo, sử dụng hiệu quả tài nguyên và nâng cao chất lượng tăng trưởng.
Đây cũng là thông điệp xuyên suốt được nhấn mạnh tại Diễn đàn "Năng lượng và Môi trường Thế giới - Việt Nam 2026". Theo Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng, chủ đề của diễn đàn không chỉ dừng ở câu chuyện năng lượng hay môi trường mà phản ánh lựa chọn chiến lược phát triển của Việt Nam trong giai đoạn mới: Tăng trưởng nhanh hơn nhưng xanh hơn, hội nhập sâu hơn nhưng bền vững hơn, thu hút đầu tư nhiều hơn nhưng phải gắn với chất lượng cao và trách nhiệm môi trường.
Quan điểm này cho thấy chuyển đổi xanh không phải là sự đánh đổi giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường. Ngược lại, đây đang trở thành nền tảng để nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế, củng cố vị thế của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu, đồng thời đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế về phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn ESG.
Đáng chú ý, các ý kiến tại diễn đàn đều thống nhất rằng an ninh năng lượng và chuyển dịch xanh không phải hai mục tiêu đối lập. Quá trình chuyển đổi cần được triển khai theo lộ trình phù hợp, bảo đảm vừa đáp ứng nhu cầu năng lượng cho tăng trưởng, vừa từng bước giảm phát thải và duy trì tính cạnh tranh của nền kinh tế.
Doanh nghiệp là động lực quyết định của quá trình chuyển đổi xanh
Một trong những thông điệp đáng chú ý nhất được đưa ra tại diễn đàn là vai trò trung tâm của cộng đồng doanh nghiệp trong hiện thực hóa mục tiêu Net Zero.
Theo Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng, doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế chính là lực lượng quyết định sự thành công của hành trình giảm phát thải. Điều này đồng nghĩa, chuyển đổi xanh không thể chỉ dựa vào chính sách của Nhà nước mà phải bắt đầu từ chính các quyết định đầu tư, đổi mới công nghệ và chiến lược phát triển của doanh nghiệp.
Thông điệp này phản ánh đúng xu thế đang diễn ra trên thế giới. Hiện nay, nhiều thị trường xuất khẩu lớn như Liên minh châu Âu (EU), Hoa Kỳ hay Nhật Bản không chỉ đánh giá sản phẩm qua chất lượng và giá thành mà còn thông qua "dấu chân carbon", mức độ sử dụng năng lượng sạch, tỷ lệ vật liệu tái chế và trách nhiệm môi trường của doanh nghiệp.
Điều đó đồng nghĩa, lợi thế cạnh tranh trong tương lai sẽ không còn đến từ chi phí lao động thấp hay nguồn tài nguyên dồi dào, mà phụ thuộc ngày càng lớn vào khả năng giảm phát thải, ứng dụng công nghệ sạch và xây dựng chuỗi cung ứng xanh.
Theo đại diện Cơ quan Năng lượng Tái tạo Quốc tế (IRENA), chuyển dịch năng lượng đang trở thành xu hướng tất yếu trên phạm vi toàn cầu. Việt Nam được đánh giá có nhiều tiềm năng phát triển năng lượng tái tạo và là điểm đến hấp dẫn của các dòng vốn đầu tư xanh nếu tiếp tục hoàn thiện chính sách và tạo môi trường đầu tư ổn định.
Ở góc độ doanh nghiệp, nhiều tập đoàn và tổ chức tài chính tham dự diễn đàn cũng chia sẻ kinh nghiệm về huy động tài chính bền vững, áp dụng quản trị ESG và xây dựng chuỗi giá trị phát thải thấp. Đây được xem là những yếu tố ngày càng quan trọng trong việc tiếp cận nguồn vốn quốc tế, mở rộng thị trường xuất khẩu và nâng cao giá trị thương hiệu.
Đối với ngành Xây dựng, những xu hướng này đang tạo ra áp lực nhưng đồng thời cũng mở ra cơ hội lớn cho doanh nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng, nhà thầu và chủ đầu tư. Việc sử dụng vật liệu phát thải thấp, tăng tỷ lệ tái chế chất thải xây dựng, phát triển công trình xanh hay ứng dụng công nghệ tiết kiệm năng lượng sẽ không chỉ giúp giảm phát thải mà còn nâng cao khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn của thị trường quốc tế.
Bên cạnh đó, chuyển đổi xanh cũng đòi hỏi doanh nghiệp phải thay đổi tư duy quản trị. Thay vì coi các tiêu chuẩn ESG là yêu cầu mang tính tuân thủ, doanh nghiệp cần xem đây là chiến lược dài hạn để nâng cao năng lực cạnh tranh, gia tăng khả năng chống chịu trước những biến động của thị trường và thu hút các dòng vốn đầu tư chất lượng cao.