Ảnh minh họa tạo bởi AI.
Ngày 29/6, Sàn giao dịch carbon trong nước chính thức đi vào hoạt động theo lộ trình của Chính phủ, mở ra giai đoạn mới trong việc hình thành và phát triển thị trường carbon tại Việt Nam. Hoạt động không chỉ đánh dấu sự ra đời của một loại hình thị trường mới, mà còn bổ sung một công cụ kinh tế quan trọng trong chính sách giảm phát thải của Việt Nam. Thay vì chỉ áp dụng các biện pháp hành chính, cơ chế thị trường sẽ tạo động lực để doanh nghiệp chủ động cắt giảm phát thải thông qua giao dịch hạn ngạch và tín chỉ carbon, qua đó góp phần hiện thực hóa các mục tiêu tăng trưởng xanh và phát triển bền vững.
Theo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, các điều kiện cần thiết để vận hành thị trường carbon đã được hoàn thiện. Hệ thống pháp lý, quy chế nghiệp vụ, hạ tầng công nghệ thông tin, cơ chế thanh toán và hàng hóa giao dịch được xây dựng đồng bộ, đáp ứng yêu cầu đưa sàn vào hoạt động theo đúng kế hoạch.
Hệ thống giao dịch tại Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX), hệ thống lưu ký và thanh toán của Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) cùng Hệ thống đăng ký quốc gia về hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon đã được kết nối, kiểm thử thành công. Trong các tháng 5 và 6/2026, nhiều đợt kiểm thử trên toàn thị trường đã được triển khai, cho kết quả vận hành ổn định.
Theo Nghị định số 29/2026/NĐ-CP ngày 19/01/2026 của Chính phủ quy định về Sàn giao dịch carbon trong nước, trong giai đoạn đầu, hàng hóa giao dịch trên sàn gồm hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon. Trước đó, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt tổng hạn ngạch phát thải thí điểm giai đoạn 2025-2026; Bộ NN&MT cũng đã phân bổ hạn ngạch cho 110 cơ sở thuộc các lĩnh vực phát thải lớn. Điều này tạo nền tảng để các doanh nghiệp từng bước tham gia thị trường, thực hiện nghĩa vụ giảm phát thải với chi phí tối ưu hơn thông qua cơ chế mua bán hạn ngạch và tín chỉ carbon.
Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cũng đã hoàn tất việc lựa chọn ngân hàng thanh toán cho sàn giao dịch. Song song với đó, Bộ Tài chính và các đơn vị liên quan tổ chức nhiều hội nghị, tập huấn nhằm phổ biến quy định pháp luật, quy trình nghiệp vụ và cơ chế vận hành thị trường tới các doanh nghiệp và tổ chức tham gia.
Sự kiện cũng cho thấy các điều kiện để vận hành thị trường carbon đã được chuẩn bị đồng bộ. Hành lang pháp lý, quy chế nghiệp vụ, hạ tầng công nghệ, hệ thống đăng ký, giao dịch và thanh toán đều đã được hoàn thiện và kết nối, bảo đảm thị trường vận hành theo đúng lộ trình Chính phủ đề ra. Đây là tiền đề quan trọng để xây dựng một thị trường carbon minh bạch, từng bước tiệm cận thông lệ quốc tế.
Đối với cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là các ngành có cường độ phát thải cao như sản xuất vật liệu xây dựng, thép, xi măng, nhiệt điện hay hóa chất,... việc hình thành thị trường carbon sẽ tạo ra cả áp lực và cơ hội. Doanh nghiệp phát thải vượt hạn ngạch sẽ phải mua thêm hạn ngạch hoặc tín chỉ carbon, trong khi các đơn vị đầu tư đổi mới công nghệ, sử dụng năng lượng hiệu quả và giảm phát thải có thể tạo ra nguồn thu từ phần hạn ngạch hoặc tín chỉ dư thừa. Cơ chế này góp phần thúc đẩy đầu tư vào công nghệ sạch, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và giảm chi phí phát thải trong dài hạn.
Việc đưa thị trường carbon vào vận hành cũng mang ý nghĩa chiến lược trong bối cảnh nhiều quốc gia và khu vực đang áp dụng các tiêu chuẩn môi trường nghiêm ngặt đối với hàng hóa nhập khẩu. Khi các cơ chế như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu được triển khai, việc doanh nghiệp từng bước làm quen với định giá carbon và quản trị phát thải sẽ góp phần nâng cao khả năng thích ứng, duy trì lợi thế cạnh tranh và mở rộng cơ hội xuất khẩu.
Theo lộ trình của Chính phủ, thị trường carbon trong nước sẽ tiếp tục được vận hành theo cơ chế thí điểm trước khi hoàn thiện và phát triển đầy đủ trong những năm tới, hướng đến kết nối với thị trường carbon khu vực và quốc tế. Đây được kỳ vọng sẽ trở thành một trong những trụ cột quan trọng của hệ sinh thái tài chính xanh, góp phần huy động nguồn lực cho chuyển đổi xanh, thúc đẩy phát triển kinh tế carbon thấp và thực hiện cam kết phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050.