Nghị định mới được kỳ vọng sẽ thúc đẩy ứng dụng khoa học công nghệ và định hình thị trường vật liệu bền vững. Tuy nhiên, để chính sách mới đi vào đời sống, nhiều chuyên gia cho rằng, cơ quan quản lý cần tập trung giải quyết hai bài toán "lực đẩy tài chính" và "sức kéo thị trường".
Chuyển tư duy từ "sản lượng" sang "bền vững"
Trong xu thế phát triển bền vững, ngành sản xuất vật liệu xây dựng Việt Nam đang có những bước chuyển mình rõ nét. Sự chủ động này không chỉ giúp nâng cao giá trị sản phẩm mà còn góp phần hiện thực hóa mục tiêu xanh hóa ngành xây dựng.
Công nghệ sản xuất vật liệu xây dựng ngày càng được hiện đại hóa theo hướng bền vững.
Điển hình như Công ty CP Công nghiệp Á Mỹ (Amy Grupo), đơn vị này đã tập trung làm chủ các công nghệ lõi như Ag+ và Ion-. Đây là giải pháp kháng khuẩn bằng ion bạc, giúp ức chế tối đa sự phát triển của vi khuẩn trên bề mặt vật liệu.
Bà Lê Ngọc Thúy, Phó giám đốc công ty chia sẻ, các dòng sản phẩm gạch ốp lát và sàn SPC của Amy Grupo được định vị theo xu hướng thay thế vật liệu truyền thống bằng những giải pháp mới linh hoạt hơn.
Tiêu biểu như sàn SPC, dòng gạch đá nhựa công nghệ mới sở hữu khả năng thích ứng cao với nhiều hình thái khí hậu đặc thù tại Việt Nam, đảm bảo độ bền vững và tính ổn định lâu dài cho công trình.
Cùng chung định hướng xanh hóa, Công ty CP Đầu tư và Xây dựng Xuân Mai (XuanMaicorp) đã dồn lực nghiên cứu, phát triển các dòng vật liệu mới, vật liệu nhẹ. Đơn cử dòng sản phẩm tấm tường Acotec Xuân Mai, giải pháp hoàn toàn không sử dụng cát tự nhiên và đã đạt chứng chỉ xanh Lotus Green Product Certificate.
Ông Dương Anh Tuấn, Phó tổng giám đốc XuanMaicorp cho biết, hiện dòng sản phẩm này đang được cung ứng ra thị trường với sản lượng lên tới 1.000.000m2/năm.
Còn tại Công ty CP Xi măng Fico-YTL, định hướng chuyển từ "sản lượng" sang "bền vững" đã được cụ thể hóa thông qua việc hoàn tất kiểm kê khí nhà kính và triển khai toàn diện mô hình kinh tế tuần hoàn.
Ông Nguyễn Công Bảo, Giám đốc điều hành công ty thông tin, doanh nghiệp này đã tiên phong công bố nhãn xanh ECOCem cho toàn bộ danh mục sản phẩm xi măng. Nhờ tối ưu hóa công nghệ, các dòng sản phẩm này giúp giảm từ 30 - 70% lượng phát thải CO2 so với dòng xi măng Portland truyền thống.
Trợ lực từ chính sách
Nỗ lực xanh hóa, làm chủ công nghệ của các doanh nghiệp càng được trợ lực khi mới đây, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 209/2026, quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Xây dựng về quản lý vật liệu xây dựng.
Nghị định 209 tạo hành lang pháp lý rõ ràng cho hệ sinh thái vật liệu xanh.
Nghị định mới được kỳ vọng sẽ gỡ bỏ nhiều nút thắt, tạo bước ngoặt lớn thúc đẩy ứng dụng khoa học công nghệ và định hình thị trường vật liệu bền vững.
Bà Lê Ngọc Thúy nhận định, Nghị định 209 không những là một chính sách hỗ trợ, mà còn là một bước chuyển quan trọng trong tư duy phát triển ngành vật liệu xây dựng, từ khuyến khích sản xuất sang kiến tạo hệ sinh thái vật liệu xanh, thông minh.
Theo ông Dương Anh Tuấn, Nghị định 209 cho thấy định hướng phát triển ngành vật liệu xây dựng đang chuyển mạnh từ tăng trưởng theo sản lượng sang tăng trưởng theo chất lượng và phát triển bền vững.
"Doanh nghiệp kỳ vọng các chính sách ưu đãi sẽ sớm được cụ thể hóa bằng các hướng dẫn thực thi rõ ràng, đặc biệt là việc tiếp cận nguồn vốn ưu đãi, hỗ trợ lãi suất cho các dự án đổi mới công nghệ", ông Tuấn nói.
Theo ông Nguyễn Công Bảo, Giám đốc Điều hành Công ty CP Xi măng Fico-YTL, Nghị định 209 sẽ thúc đẩy một sân chơi bình đẳng, nơi các doanh nghiệp cạnh tranh bằng công nghệ, giá trị xanh và hiệu quả sử dụng tài nguyên.
Đề xuất 3 nhóm cơ chế cốt lõi
TS Thái Duy Sâm, Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hội Vật liệu xây dựng Việt Nam cho biết, cộng đồng doanh nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng đón nhận Nghị định 209 với sự đồng thuận và kỳ vọng rất lớn.
Theo ông Sâm, nếu như các văn bản pháp luật về vật liệu xây dựng trước đây chủ yếu dừng lại ở mức độ "khuyến khích", thì Nghị định 209 đã quy định chi tiết hơn, tạo hành lang pháp lý rõ ràng.
Để Nghị định 209 thực sự đi vào đời sống và hỗ trợ doanh nghiệp một cách thực chất, PGS.TS Lương Đức Long, Phó chủ tịch Hiệp hội Xi măng Việt Nam nhận định, các cơ quan quản lý Nhà nước cần tập trung giải quyết đồng bộ hai bài toán "lực đẩy tài chính" và "sức kéo thị trường" thông qua 3 nhóm cơ chế cốt lõi.
Thứ nhất, Bộ Xây dựng phối hợp với bộ, ngành sớm quy định rõ danh mục sản phẩm được áp dụng "tín dụng xanh", ưu đãi thuế và đất đai. Thủ tục xét duyệt cần chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên các chứng chỉ xanh uy tín để doanh nghiệp không bị nghẽn vốn ở khâu hành chính.
Thứ hai, ban hành quy định bắt buộc áp dụng tỷ lệ sử dụng vật liệu xanh, vật liệu nhẹ, tiết kiệm năng lượng tối thiểu trong các dự án sử dụng vốn đầu tư công, công trình hạ tầng quốc gia, nhà ở xã hội và các khu đô thị thông minh.
Thứ ba, đẩy nhanh tiến độ cập nhật, ban hành mới các định mức kinh tế kỹ thuật, tiêu chuẩn thiết kế, thi công và nghiệm thu riêng cho các dòng vật liệu mới.
Theo Nghị định 209/2026, Nhà nước có cơ chế, chính sách khuyến khích, ưu đãi đối với hoạt động nghiên cứu, đầu tư phát triển và sử dụng vật liệu xây dựng mới, vật liệu tái chế, vật liệu xanh, vật liệu nhẹ, vật liệu thông minh, vật liệu xây dựng thân thiện môi trường, vật liệu phù hợp vùng ven biển, hải đảo, bảo đảm phát triển bền vững và bảo vệ quốc phòng, an ninh.
Tổ chức, cá nhân thực hiện hoạt động nghiên cứu, đầu tư phát triển và sử dụng các loại vật liệu xây dựng trên được xem xét áp dụng các cơ chế, chính sách ưu đãi về tín dụng và tiếp cận các nguồn vốn hợp pháp; hỗ trợ lãi suất và các hình thức hỗ trợ khác; ưu đãi, hỗ trợ về đất đai theo quy định của pháp luật có liên quan.