Cần đồng bộ tiêu chuẩn và cơ chế để phát huy hiệu quả bê tông lắp ghép

Hội Bê tông Việt Nam (VCA) vừa có Văn bản số 37/BTVN ngày 24/4/2026 báo cáo Bộ Xây dựng về kết quả Hội thảo quốc tế: “Công nghiệp hoá xây dựng với giải pháp lắp ghép cấu kiện bê tông đúc sẵn”.

Theo báo cáo, Hội thảo tổ chức ngày 20/4/2026 tại Hà Nội, thu hút khoảng 200 đại biểu là đại diện các cơ quan quản lý nhà nước, địa phương, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp trong Ngành. Hội thảo có 18 diễn giả với 19 tham luận, trong đó có 4 diễn giả đến từ các trường đại học Trung Quốc, tập trung trao đổi kinh nghiệm từ vật liệu, thiết kế đến sản xuất, vận chuyển và thi công cấu kiện bê tông đúc sẵn trong các công trình như: đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị, hạ tầng kỹ thuật và công trình dân dụng.

Theo VCA, các tham luận và ý kiến tại hội thảo đã cung cấp nhiều thông tin khoa học, kinh nghiệm thực tiễn và giải pháp công nghệ trong lĩnh vực xây dựng công nghiệp hoá; đồng thời làm rõ thực trạng, cơ hội và thách thức trong việc áp dụng công nghệ lắp ghép tại Việt Nam.

Các đại biểu thống nhất nhận định, bê tông lắp ghép là xu hướng tất yếu nhằm nâng cao năng suất lao động, kiểm soát chất lượng công trình, rút ngắn thời gian thi công, giảm phụ thuộc lao động trực tiếp và hướng tới phát triển bền vững.

Thực tiễn cho thấy, công nghệ bê tông đúc sẵn tại Việt Nam đã bước qua giai đoạn thử nghiệm, từng bước hình thành năng lực ở nhiều phân khúc. Hiện nay, bê tông đúc sẵn ước chiếm khoảng 15-20% tổng sản lượng bê tông, trong bối cảnh tổng tiêu thụ xi măng cả nước duy trì ở mức khoảng 70-80 triệu tấn/năm. So với một số quốc gia có ngành Xây dựng phát triển trong khu vực, tỷ lệ này còn thấp, phản ánh quá trình chuyển dịch sang phương thức thi công công nghiệp hoá vẫn đang ở giai đoạn đầu.

Ở cấp độ doanh nghiệp, một số đơn vị đã đầu tư hệ thống nhà máy và dây chuyền sản xuất cấu kiện với quy mô công nghiệp, có khả năng cung ứng đa dạng sản phẩm như: cọc ly tâm dự ứng lực, dầm, sàn, tường và các cấu kiện kết cấu lớn. Năng lực thi công cũng từng bước được nâng lên, với việc tham gia vào các công trình yêu cầu kỹ thuật cao như: hạ tầng giao thông, công trình ngầm, đường sắt đô thị, trong đó có các hạng mục sử dụng cấu kiện bê tông đúc sẵn với yêu cầu nghiêm ngặt về chất lượng và độ chính xác.

Tuy nhiên, theo các ý kiến tại Hội thảo, các năng lực này hiện vẫn phát triển theo hướng phân tán, chưa hình thành được một hệ thống đồng bộ. Chuỗi giá trị của công nghệ lắp ghép, từ thiết kế, tiêu chuẩn kỹ thuật, sản xuất cấu kiện, vận chuyển, lắp dựng đến kiểm định và nghiệm thu chưa được kết nối chặt chẽ. Việc mỗi dự án áp dụng các thông số kỹ thuật riêng đối với cấu kiện và kết cấu làm hạn chế khả năng tiêu chuẩn hoá và sản xuất hàng loạt, từ đó làm giảm hiệu quả kinh tế của phương thức thi công công nghiệp.

Một trong những điểm nghẽn lớn được chỉ ra tại Hội thảo là hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật chưa theo kịp yêu cầu phát triển công nghệ. Mặc dù Việt Nam đã xây dựng trên 1.000 tiêu chuẩn trong lĩnh vực xây dựng, song còn thiếu các tiêu chuẩn mang tính hệ thống cho thiết kế, chế tạo, vận chuyển và lắp dựng các cấu kiện bê tông đúc sẵn, đặc biệt đối với các công trình quy mô lớn, yêu cầu độ chính xác cao. Trong khi đó, đối với các dự án như: đường sắt đô thị, đường sắt tốc độ cao, các cấu kiện bê tông dự ứng lực có thể đạt quy mô rất lớn, yêu cầu kiểm soát nghiêm ngặt về dung sai, quy trình sản xuất theo chu kỳ và tổ chức thi công theo chuỗi khép kín.

Kinh nghiệm quốc tế được chia sẻ tại Hội thảo cho thấy, sự phát triển của công nghệ bê tông lắp ghép gắn chặt với quy mô thị trường và mức độ tiêu chuẩn hoá. Tại Trung Quốc, hệ thống hạ tầng quy mô lớn với hàng chục nghìn km đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị đã tạo ra nhu cầu ổn định, qua đó thúc đẩy sản xuất cấu kiện theo hướng công nghiệp, tiêu chuẩn hoá thiết kế và tối ưu hoá chuỗi cung ứng. Ngược lại, tại Việt Nam, dù nhu cầu đầu tư hạ tầng trong giai đoạn tới là rất lớn, việc thiếu các tiêu chuẩn đồng bộ và cơ chế tổ chức thực thi phù hợp đang là rào cản đối với việc chuyển đổi từ năng lực đơn lẻ sang năng lực hệ thống.

Trong bối cảnh nhu cầu đầu tư xây dựng ngày càng gia tăng, yêu cầu rút ngắn tiến độ, kiểm soát chất lượng và giảm phụ thuộc lao động trực tiếp, việc chuyển sang phương thức thi công theo hướng công nghiệp hoá, trong đó có bê tông lắp ghép, không chỉ là xu hướng kỹ thuật mà còn là yêu cầu về tổ chức lại hoạt động xây dựng. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, cơ chế chính sách và tổ chức thực thi, nhằm tạo điều kiện cho công nghệ lắp ghép phát huy hiệu quả trên quy mô toàn Ngành, thay vì chỉ dừng lại ở các ứng dụng riêng lẻ.