Quy định mới về kiểm kê và phân bổ hạn ngạch phát thải đối với cơ sở sản xuất xi măng

Đối với ngành xi măng, kiểm soát phát thải khí nhà kính có mối liên hệ chặt chẽ với hoạt động sản xuất clinker, công đoạn tạo ra lượng phát thải đáng kể trong quá trình sản xuất xi măng. Do đó, các quy định về kiểm kê và hạn ngạch phát thải cần được xem xét cụ thể theo đặc điểm sản xuất và mức phát thải của từng cơ sở.

Theo Văn bản hợp nhất số 112/2026/VBHN-NĐ-BNNMT, các cơ sở có mức phát thải khí nhà kính hằng năm từ 3.000 tấn CO₂ tương đương trở lên thuộc diện phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính. Bên cạnh tiêu chí về lượng phát thải, các cơ sở sản xuất công nghiệp có tổng mức tiêu thụ năng lượng hằng năm từ 1.000 tấn dầu tương đương (TOE) trở lên cũng thuộc đối tượng phải kiểm kê. Đây là 2 tiêu chí độc lập, do đó các nhà máy xi măng cần căn cứ vào mức phát thải và lượng năng lượng tiêu thụ thực tế để xác định nghĩa vụ kiểm kê.

Quy định cũng xác định một số nhóm cơ sở khác phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính, gồm công ty kinh doanh vận tải hàng hóa có tổng mức tiêu thụ nhiên liệu hằng năm từ 1.000 TOE trở lên, tòa nhà thương mại có tổng mức tiêu thụ năng lượng từ 1.000 TOE trở lên và cơ sở xử lý chất thải rắn có công suất hoạt động hằng năm từ 65.000 tấn trở lên.

Đối với các nhà máy nhiệt điện, cơ sở sản xuất sắt thép và cơ sở sản xuất xi măng thuộc danh mục phải kiểm kê khí nhà kính do Thủ tướng Chính phủ ban hành, báo cáo kiểm kê cấp cơ sở được thực hiện định kỳ 2 năm/lần, áp dụng từ năm 2026. Các cơ sở này thực hiện báo cáo theo mẫu quy định tại Phụ lục II của văn bản. Đây là cơ sở dữ liệu quan trọng phục vụ công tác theo dõi, đánh giá lượng phát thải và triển khai phân bổ hạn ngạch.

Về lộ trình phân bổ hạn ngạch, trong giai đoạn 2027 - 2028 và 2029 - 2030, Bộ Công thương và Bộ Xây dựng có trách nhiệm cập nhật danh mục cơ sở được phân bổ hạn ngạch, đồng thời xác định lượng hạn ngạch phân bổ hằng năm cho từng nhà máy nhiệt điện, cơ sở sản xuất sắt thép và cơ sở sản xuất xi măng. Danh mục và lượng hạn ngạch đề xuất phải được gửi Bộ Nông nghiệp và Môi trường trước ngày 30/6/2027 đối với giai đoạn 2027 - 2028 và trước ngày 30/6/2029 đối với giai đoạn 2029 - 2030.

Trên cơ sở đề xuất của các bộ quản lý lĩnh vực, Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì rà soát, đánh giá, tổng hợp và báo cáo Thủ tướng Chính phủ xem xét, phê duyệt tổng hạn ngạch phát thải khí nhà kính theo từng giai đoạn và hằng năm. Sau khi được phê duyệt, Bộ Nông nghiệp và Môi trường thực hiện phân bổ hạn ngạch cho các cơ sở trước ngày 31/10/2027 đối với giai đoạn 2027 - 2028 và trước ngày 31/10/2029 đối với giai đoạn 2029 - 2030.

Đối với ngành xi măng, phương pháp xác định hạn ngạch được quy định cụ thể tại Phụ lục I. Theo đó, cơ sở sản xuất xi măng thuộc diện phân bổ hạn ngạch là các cơ sở sản xuất clinker. Đơn vị sản phẩm được sử dụng để tính toán lượng phát thải trung bình là tấn clinker, thay vì tấn xi măng thành phẩm.

Lượng hạn ngạch phát thải khí nhà kính phân bổ cho từng cơ sở được xác định trên cơ sở sản lượng trung bình trong ba năm liền trước, nhân với mức phát thải khí nhà kính trung bình trên một đơn vị sản phẩm và hệ số điều chỉnh theo quy định. Bên cạnh các yếu tố tính toán này, phương pháp phân bổ còn xem xét mục tiêu tăng trưởng của lĩnh vực, mục tiêu giảm phát thải theo kế hoạch sản xuất, kinh doanh, tiềm năng giảm phát thải cũng như năng lực kỹ thuật, công nghệ và tài chính của từng cơ sở.

Các cơ sở được phân bổ hạn ngạch có trách nhiệm xây dựng và thực hiện các biện pháp giảm nhẹ phát thải khí nhà kính phù hợp với lượng hạn ngạch được giao. Đối với những cơ sở chưa được phân bổ hạn ngạch, doanh nghiệp vẫn phải xây dựng và thực hiện kế hoạch giảm nhẹ phát thải khí nhà kính cấp cơ sở theo quy định, bảo đảm phù hợp với kế hoạch giảm nhẹ phát thải của lĩnh vực.

Ngoài ra, văn bản khuyến khích các dự án đầu tư mới áp dụng công nghệ, quy trình sản xuất và cung cấp dịch vụ ít phát thải khí nhà kính, hoặc tham gia các cơ chế, phương thức hợp tác về giảm nhẹ phát thải phù hợp với quy định pháp luật và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Đây là cơ sở để các doanh nghiệp xi măng xem xét lồng ghép mục tiêu giảm phát thải vào kế hoạch đầu tư, đổi mới công nghệ và tổ chức sản xuất trong thời gian tới.