Theo các chuyên gia tại Hội thảo "Xanh hóa Khu công nghiệp tại Việt Nam" (Greening Vietnam's Industrial Parks) do Hội đồng Công trình Xanh Việt Nam (VGBC) tổ chức ngày 7/7/2026 tại TP.HCM, quá trình xanh hóa khu công nghiệp không chỉ hướng đến mục tiêu giảm phát thải mà còn tập trung tối ưu hiệu quả sử dụng năng lượng, tài nguyên và nâng cao hiệu suất vận hành trong toàn bộ vòng đời công trình. Đây cũng là xu hướng đang định hình cách tiếp cận mới trong quy hoạch, thiết kế và lựa chọn vật liệu cho các nhà máy thế hệ mới.

Một nhà máy hiện đại không còn đơn thuần là nơi đặt dây chuyền sản xuất. Đó là tài sản được vận hành trong nhiều năm, nơi mỗi quyết định về thiết kế, vật liệu và công nghệ đều ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí năng lượng, mức độ an toàn, khả năng mở rộng và hiệu quả khai thác trong dài hạn.

Chính vì vậy, hiệu suất vận hành đang trở thành thước đo mới của kiến trúc công nghiệp. Và hiệu suất ấy bắt đầu từ những quyết định tưởng như rất sớm: lựa chọn vật liệu.

Từ “nhà xưởng” đến “nhà máy của tương lai”

Trên thế giới, khái niệm Factory of the Future đang dần thay thế tư duy truyền thống về công trình công nghiệp. Nếu trước đây nhà máy được thiết kế với mục tiêu phục vụ sản xuất, thì ngày nay chúng được phát triển như những hệ sinh thái vận hành tích hợp, nơi kiến trúc, công nghệ, vật liệu và quản lý năng lượng được kết nối để tạo ra hiệu quả lâu dài.

Xu hướng này cũng đang tác động mạnh đến Việt Nam khi ngày càng nhiều doanh nghiệp hướng tới các tiêu chuẩn công trình xanh, ESG và Net Zero nhằm đáp ứng yêu cầu của chuỗi cung ứng toàn cầu.

Chia sẻ về sự thay đổi này, KTS. Trần Ngọc Linh - Founder IDEE Architects cho biết: "Nếu trước đây khu công nghiệp chủ yếu được đánh giá bằng chi phí đầu tư ban đầu và tốc độ xây dựng, thì hiện nay bài toán đã thay đổi rất nhiều. Các khu công nghiệp thế hệ mới không chỉ là nơi đặt nhà máy mà còn là môi trường làm việc, là một phần trong chiến lược phát triển bền vững của doanh nghiệp”.

Theo ông, kiến trúc sư hiện nay không chỉ tính toán chi phí xây dựng mà phải nhìn toàn bộ vòng đời của công trình, từ mức tiêu thụ năng lượng, điều kiện làm việc của người lao động đến khả năng mở rộng trong tương lai.

“Một nhà máy vận hành trong 30 - 50 năm, vì vậy khoản đầu tư ban đầu đôi khi chỉ chiếm một phần nhỏ so với chi phí vận hành lâu dài. Theo tôi, đây mới là tư duy cốt lõi của các khu công nghiệp thế hệ mới." - KTS Trần Ngọc Linh cho biết thêm.

KTS. Trần Ngọc Linh - Founder IDEE Architects

Sự chuyển dịch này cũng làm thay đổi vai trò của vật liệu xây dựng. Nếu trước đây vật liệu chủ yếu được lựa chọn theo tiêu chí giá thành thì ngày nay chúng trở thành một trong những yếu tố quyết định hiệu suất vận hành của toàn bộ công trình.

Vật liệu trở thành yếu tố quyết định hiệu suất vận hành

So với nhiều loại hình công trình khác, các khu công nghiệp có những đặc thù riêng như quy mô lớn, diện tích bao che rộng, mức tiêu thụ năng lượng cao và yêu cầu nghiêm ngặt về phòng cháy chữa cháy. Đồng thời, tiến độ xây dựng luôn là yếu tố được chủ đầu tư đặc biệt quan tâm nhằm nhanh chóng đưa nhà máy vào vận hành.

Trong bối cảnh đó, việc lựa chọn vật liệu không chỉ ảnh hưởng đến quá trình thi công mà còn tác động trực tiếp đến chi phí vận hành, mức tiêu thụ năng lượng, tuổi thọ công trình và khả năng đảm bảo an toàn trong suốt quá trình khai thác.

Theo KTS. Trần Ngọc Linh, khi lựa chọn vật liệu cho các dự án công nghiệp, ông luôn ưu tiên 5 tiêu chí quan trọng: thi công nhanh, trọng lượng nhẹ để giảm tải kết cấu, khả năng cách nhiệt nhằm tiết kiệm năng lượng, đáp ứng yêu cầu phòng cháy chữa cháy và độ bền trong môi trường sản xuất cường độ cao. "Lựa chọn vật liệu ngày nay không thể chỉ dựa trên giá thành. Mỗi loại vật liệu đều tác động trực tiếp đến tiến độ thi công, tuổi thọ công trình, mức tiêu thụ năng lượng và chi phí bảo trì trong nhiều năm sau đó.”.

Theo ông, các giải pháp như Panel ALC, kính Low-E hay vật liệu chống cháy đang được ứng dụng ngày càng nhiều bởi chúng đồng thời giải quyết nhiều yêu cầu kỹ thuật thay vì chỉ đáp ứng một tiêu chí riêng lẻ.

Không chỉ giúp giảm chi phí đầu tư, các vật liệu này còn góp phần nâng cao hiệu quả khai thác lâu dài của công trình. Panel bê tông khí chưng áp (ALC) với trọng lượng nhẹ giúp giảm tải kết cấu, rút ngắn thời gian thi công và tối ưu chi phí nền móng. Ở các nhà máy có diện tích bao che lớn, hệ kính tiết kiệm năng lượng Low-E góp phần hạn chế truyền nhiệt qua lớp vỏ công trình, giảm tải cho hệ thống điều hòa và tiết kiệm điện năng trong quá trình vận hành. Trong khi đó, các vật liệu chống cháy có khả năng chịu lửa cao giúp nâng cao mức độ an toàn, bảo vệ kết cấu và tài sản trước các sự cố cháy nổ, đáp ứng những yêu cầu ngày càng nghiêm ngặt của công trình công nghiệp hiện đại.

So sánh tốc độ thi công tấm ALC và gạch truyền thống

Có thể thấy, giá trị của vật liệu ngày nay không chỉ nằm ở từng tính năng riêng lẻ mà ở khả năng đồng thời giải quyết nhiều bài toán về tiến độ, năng lượng, an toàn và hiệu quả vận hành.

Từ vật liệu đơn lẻ đến hệ giải pháp đồng bộ

Khi yêu cầu của công trình ngày càng toàn diện, giá trị của vật liệu không còn nằm ở từng sản phẩm riêng lẻ mà ở khả năng tạo nên một hệ giải pháp đồng bộ cho toàn bộ nhà máy.

Một nhà máy vận hành hiệu quả không thể chỉ nhờ một loại kính tiết kiệm năng lượng, một tấm panel nhẹ hay một vật liệu chống cháy. Hiệu quả chỉ được tạo ra khi các giải pháp về kết cấu, bao che, cách nhiệt, phòng cháy chữa cháy và hoàn thiện được phối hợp ngay từ giai đoạn thiết kế.

Theo KTS Trần Ngọc Linh, đây chính là xu hướng phát triển của kiến trúc công nghiệp trong tương lai. “Trong các dự án quy mô lớn, điều quan trọng không chỉ là từng sản phẩm riêng lẻ mà là khả năng phối hợp giữa các hệ vật liệu ngay từ giai đoạn thiết kế. Khi các giải pháp được phát triển theo một hệ thống đồng bộ, kiến trúc sư và kỹ sư có thể kiểm soát tốt hơn các yêu cầu về kết cấu, bao che, cách nhiệt, phòng cháy chữa cháy và hoàn thiện. Điều này giúp giảm xung đột kỹ thuật trong quá trình thi công, rút ngắn tiến độ và nâng cao chất lượng công trình.

Ở góc độ vận hành, việc sử dụng hệ vật liệu đồng bộ cũng góp phần kéo dài tuổi thọ công trình, giảm chi phí bảo trì và tiết kiệm năng lượng. Đây đều là những yếu tố rất quan trọng khi doanh nghiệp ngày càng quan tâm đến hiệu quả đầu tư dài hạn cũng như các tiêu chuẩn công trình xanh và phát triển bền vững.

Theo ông, tương lai của kiến trúc công nghiệp sẽ không còn là cuộc cạnh tranh về chi phí xây dựng thấp nhất, mà sẽ là cuộc cạnh tranh về hiệu suất vận hành cao nhất trong suốt vòng đời của công trình.

Hướng tiếp cận hệ giải pháp cho nhà máy thế hệ mới

Khu công nghiệp của Viglacera theo hướng Eco-Smart

Xu hướng này cũng được phản ánh trong cách các doanh nghiệp vật liệu xây dựng phát triển sản phẩm. Thay vì cung cấp từng vật liệu riêng lẻ, nhiều đơn vị đang hướng đến xây dựng các hệ giải pháp đồng bộ nhằm giải quyết đồng thời nhiều yêu cầu kỹ thuật của công trình.

Nhà máy sản xuất Kính TKNL Viglacera đạt chứng nhận xanh LEED Silver của Hội đồng công trình Xanh Mỹ (từ 2024)

Là một trong những doanh nghiệp phát triển theo định hướng này, Viglacera đã xây dựng hệ giải pháp vật liệu đồng bộ dành cho công trình công nghiệp, kết hợp các dòng sản phẩm như bê tông khí chưng áp ALC/AAC, kính tiết kiệm năng lượng Low-E, gạch ốp lát kỹ thuật cao, thiết bị vệ sinh cùng các giải pháp vật liệu chống cháy. Việc tích hợp nhiều nhóm vật liệu trong cùng một hệ giải pháp giúp chủ đầu tư và nhà thầu đồng thời giải quyết các bài toán về tiến độ thi công, tiết kiệm năng lượng, an toàn phòng cháy chữa cháy, tối ưu chi phí vận hành cũng như nâng cao hiệu quả khai thác công trình trong dài hạn.

Hình ảnh cán bộ test sản phẩm Bê tông khí chưng áp chống cháy

Thay vì tối ưu từng hạng mục riêng lẻ, cách tiếp cận này hướng tới việc nâng cao hiệu quả của toàn bộ công trình trong suốt vòng đời sử dụng, phù hợp với xu hướng phát triển của các nhà máy xanh và khu công nghiệp thế hệ mới.

Định hướng này cũng được thể hiện qua các dự án và hệ sản phẩm mà Viglacera đang cung ứng cho lĩnh vực công nghiệp. Trong đó, sản phẩm bê tông khí (ALC/AAC) là vật liệu chủ đạo được cung ứng cho các công trình nhà dân và nhà xưởng tại các khu công nghiệp.

KCN Phú Hà Viglacera - Phú Thọ phát triển bởi Tổng Công ty Viglacera

Khu công nghiệp Yên Phong - Bắc Ninh phát triển bởi Tổng Công ty Viglacera

Bên cạnh đó, thị trường dân dụng ở mảng nhà lắp ghép và khu công nghiệp cũng đang xuất hiện nhiều dự án mới sử dụng vật liệu của Viglacera. Theo báo cáo, sự mở rộng của các tập đoàn công nghiệp lớn tại Việt Nam đang tạo ra nhu cầu rất lớn đối với các vật liệu hoàn thiện như kính, gạch và thiết bị vệ sinh cho các dự án nhà máy sản xuất, trung tâm dữ liệu và nhiều công trình công nghiệp quy mô lớn.

Trong hệ sản phẩm cung ứng cho nhà xưởng, bê tông khí chưng áp (ALC/AAC) tiếp tục là sản phẩm mũi nhọn nhờ khả năng thi công nhanh và các đặc tính kỹ thuật phù hợp. Hiệu ứng lan tỏa từ các dự án hạ tầng và khu công nghiệp cũng đang thúc đẩy nhu cầu sử dụng kính xây dựng, gạch ốp lát và thiết bị vệ sinh của Viglacera trong giai đoạn 2026–2027. Đồng thời, doanh nghiệp đang phối hợp giới thiệu các gói giải pháp đồng bộ gồm gạch ốp lát, bê tông khí, sứ vệ sinh, sen vòi và kính vào các dự án lớn của các đối tác và nhà thầu.

Khi các tiêu chuẩn về phát triển bền vững ngày càng trở thành lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp sản xuất, kiến trúc công nghiệp cũng đang bước vào một giai đoạn phát triển mới. Trong tương lai, năng lực của một nhà máy sẽ không còn được đánh giá chỉ bằng chi phí xây dựng mà bằng khả năng vận hành hiệu quả, tiết kiệm tài nguyên và thích ứng với những yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Trong hành trình đó, vật liệu xây dựng không còn chỉ là thành phần cấu tạo công trình, mà đang trở thành nền tảng của những hệ giải pháp góp phần kiến tạo nhà máy của tương lai.