Ngành Xây dựng đang bước vào giai đoạn chuyển đổi sâu rộng dưới tác động đồng thời của quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa, chuyển đổi số và yêu cầu phát triển bền vững. Nếu trước đây phương pháp thi công truyền thống với bê tông đổ tại chỗ chiếm ưu thế gần như tuyệt đối thì hiện nay nhiều quốc gia đã chuyển mạnh sang mô hình xây dựng công nghiệp, trong đó vật liệu xây dựng (VLXD) tiên tiến và kết cấu lắp ghép trở thành nền tảng quan trọng để nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả đầu tư. Kết cấu lắp ghép không chỉ là sự thay đổi phương pháp thi công mà còn là sự chuyển đổi toàn diện từ thiết kế, sản xuất, vận chuyển đến lắp dựng công trình theo hướng công nghiệp hóa. Các cấu kiện được sản xuất trong nhà máy với điều kiện kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt, sau đó vận chuyển đến công trường để lắp ráp.
Cách tiếp cận này giúp rút ngắn thời gian thi công, giảm phụ thuộc vào điều kiện thời tiết, nâng cao chất lượng công trình, tiết kiệm nhân công, giảm thất thoát vật liệu và góp phần giảm phát thải môi trường.
Khái niệm và xu hướng phát triển
Sự phát triển của ngành xây dựng hiện đại gắn liền với quá trình chuyển đổi từ phương thức thi công thủ công sang công nghiệp hóa. Trong quá trình này, VLXD tiên tiến và kết cấu lắp ghép đóng vai trò là hai yếu tố nền tảng, giúp nâng cao năng suất lao động, kiểm soát chất lượng công trình và đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững. Vì vậy, việc thống nhất khái niệm và nhận diện đúng xu hướng phát triển của các công nghệ này là cơ sở quan trọng để đánh giá thực trạng và định hướng phát triển tại Việt Nam. VLXD là tập hợp các loại vật liệu được sử dụng để tạo nên công trình xây dựng, bao gồm vật liệu truyền thống như bê tông, thép, gạch, đá, gỗ và các vật liệu mới như bê tông cường độ siêu cao (UHPC), bê tông tính năng siêu cao (UHPC), bê tông geopolymer, vật liệu composite, vật liệu tái chế, vật liệu xanh và các loại vật liệu có khả năng giảm phát thải carbon. Trong bối cảnh hiện nay, xu hướng phát triển VLXD không chỉ hướng đến cường độ và độ bền mà còn chú trọng hiệu quả sử dụng tài nguyên, khả năng tái chế, tiết kiệm năng lượng và giảm tác động đến môi trường.
Kết cấu lắp ghép (Prefabricated Construction) là phương thức xây dựng trong đó các cấu kiện hoặc module của công trình được chế tạo trước trong nhà máy theo quy trình công nghiệp, sau đó vận chuyển đến công trường để lắp dựng thành công trình hoàn chỉnh. So với phương pháp thi công đổ bê tông tại chỗ, công nghệ lắp ghép giúp nâng cao mức độ tiêu chuẩn hóa, giảm thời gian thi công, hạn chế ảnh hưởng của thời tiết, nâng cao chất lượng sản phẩm và tăng mức độ cơ giới hóa trong xây dựng.
Tùy theo vật liệu và mức độ hoàn thiện, kết cấu lắp ghép có thể được phân thành nhiều loại như kết cấu bê tông đúc sẵn, kết cấu thép tiền chế, kết cấu gỗ kỹ thuật (CLT), kết cấu hỗn hợp thép - bê tông và các hệ module không gian ba chiều (Modular Construction hoặc PPVC). Trong đó, các module có thể được hoàn thiện một phần hoặc toàn bộ ngay trong nhà máy, bao gồm cả hệ thống kiến trúc, cơ điện và nội thất trước khi vận chuyển đến công trường để lắp ráp.
Trên thế giới, công nghệ lắp ghép đang phát triển theo xu hướng tích hợp với các công nghệ số. Thiết kế công trình ngày càng gắn với BIM (Building Information Modeling), thiết kế hướng sản xuất và lắp ráp (DfMA), Digital Twin, trí tuệ nhân tạo (AI), robot xây dựng và tự động hóa dây chuyền sản xuất.
Quá trình xây dựng vì vậy chuyển dần từ mô hình “thi công tại công trường” sang mô hình “sản xuất trong nhà máy và lắp ráp tại hiện trường”, giúp nâng cao chất lượng, giảm sai sót và tối ưu hóa toàn bộ vòng đời công trình. Bên cạnh đó, yêu cầu giảm phát thải khí nhà kính và thực hiện mục tiêu phát triển bền vững cũng thúc đẩy sự đổi mới trong lĩnh vực VLXD và kết cấu lắp ghép.
Nhiều quốc gia ưu tiên phát triển vật liệu carbon thấp, tăng cường tái sử dụng cấu kiện, áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn và đánh giá hiệu quả công trình theo vòng đời (Life Cycle Assessment - LCA). Điều này cho thấy kết cấu lắp ghép không chỉ là một giải pháp kỹ thuật mà còn là một thành phần quan trọng trong chiến lược chuyển đổi xanh của ngành xây dựng.
Công nghệ lắp ghép đã được ứng dụng ở Việt Nam nhưng mức độ công nghiệp hóa còn thấp so với xu hướng quốc tế. Ảnh: ITN
Đối với Việt Nam, mặc dù công nghệ lắp ghép đã được ứng dụng trong một số lĩnh vực như nhà công nghiệp, nhà ở, công trình hạ tầng và các dự án quy mô lớn, nhưng mức độ công nghiệp hóa vẫn còn thấp so với xu hướng quốc tế. Việc nghiên cứu, chuẩn hóa và phát triển VLXD cùng kết cấu lắp ghép theo hướng hiện đại sẽ là tiền đề quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành xây dựng, đồng thời tạo nền tảng cho việc ứng dụng BIM, AI và các công nghệ xây dựng thông minh trong tương lai.
Ứng dụng VLXD và kết cấu lắp ghép tại Việt Nam
Mặc dù việc ứng dụng VLXD và kết cấu lắp ghép tại Việt Nam còn nhiều hạn chế, song trong những năm gần đây đã đạt được những kết quả tích cực, tạo nền tảng cho quá trình công nghiệp hóa ngành xây dựng. Sự tham gia ngày càng nhiều của các doanh nghiệp, cùng với việc triển khai một số dự án quy mô lớn, cho thấy công nghệ lắp ghép đang từng bước khẳng định tính khả thi và hiệu quả trong điều kiện Việt Nam.
Một trong những kết quả nổi bật là rút ngắn thời gian thi công. Việc sản xuất cấu kiện tại nhà máy đồng thời với quá trình thi công nền móng tại công trường giúp giảm đáng kể thời gian xây dựng so với phương pháp bê tông cốt thép đổ tại chỗ. Đối với các công trình có nhiều cấu kiện lặp lại như nhà xưởng, nhà ở xã hội và công trình công nghiệp, lợi thế về tiến độ càng được thể hiện rõ.
Bên cạnh đó, chất lượng công trình được nâng cao nhờ các cấu kiện được sản xuất trong điều kiện nhà máy với quy trình công nghệ và hệ thống kiểm soát chất lượng chặt chẽ. Điều này giúp hạn chế ảnh hưởng của thời tiết, giảm sai số thi công và tăng tính đồng đều của sản phẩm, từ đó nâng cao độ bền và tuổi thọ công trình. Việc áp dụng kết cấu lắp ghép cũng góp phần nâng cao năng suất lao động và mức độ cơ giới hóa.
Thay vì thực hiện nhiều công đoạn thủ công tại công trường, phần lớn công việc được chuyển sang dây chuyền sản xuất công nghiệp, trong khi tại hiện trường chủ yếu thực hiện công tác vận chuyển, cẩu lắp và liên kết cấu kiện. Điều này làm giảm nhu cầu lao động phổ thông, đồng thời tăng tỷ lệ sử dụng thiết bị cơ giới và công nghệ hiện đại trong thi công. Một kết quả quan trọng khác là cải thiện điều kiện an toàn lao động. Do giảm đáng kể khối lượng công việc như lắp dựng cốp pha, buộc cốt thép và đổ bê tông tại hiện trường, số lượng lao động làm việc trên cao và trong môi trường nguy hiểm cũng giảm theo. Điều này góp phần hạn chế rủi ro tai nạn lao động và nâng cao mức độ an toàn trên công trường.
Ngoài ra, công nghệ lắp ghép còn giúp tiết kiệm vật liệu và giảm tác động môi trường. Quá trình sản xuất cấu kiện trong nhà máy cho phép sử dụng vật liệu hiệu quả hơn, giảm thất thoát nguyên vật liệu, hạn chế chất thải xây dựng và giảm tiếng ồn, bụi trong quá trình thi công. Đây là những yếu tố quan trọng trong bối cảnh ngành xây dựng đang hướng tới mục tiêu phát triển xanh và giảm phát thải. Công nghệ lắp ghép mang lại hiệu quả rõ rệt về tiến độ và chất lượng, đồng thời được nhiều quốc gia áp dụng thành công. Đây là cơ sở cho thấy việc mở rộng ứng dụng tại Việt Nam là xu hướng phù hợp, nếu các rào cản về kinh tế, hạ tầng, tiêu chuẩn và nguồn nhân lực được từng bước tháo gỡ.
Nhìn chung, những kết quả đạt được bước đầu cho thấy VLXD tiên tiến và kết cấu lắp ghép có tiềm năng trở thành một trong những động lực quan trọng thúc đẩy công nghiệp hóa ngành xây dựng Việt Nam. Tuy nhiên, để các lợi ích này được phát huy trên quy mô lớn, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, tiêu chuẩn kỹ thuật, phát triển thị trường, đầu tư công nghệ và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong toàn bộ chuỗi giá trị xây dựng.
Những hạn chế trong ứng dụng
Mặc dù VLXD và kết cấu lắp ghép đã được ứng dụng tại Việt Nam và bước đầu mang lại những hiệu quả về tiến độ, chất lượng và công nghiệp hóa xây dựng, nhưng quá trình phát triển vẫn còn nhiều hạn chế. Các rào cản này không tồn tại độc lập mà có mối quan hệ tác động qua lại, làm cho việc mở rộng ứng dụng công nghệ lắp ghép diễn ra chậm hơn so với yêu cầu thực tiễn và xu hướng quốc tế. Theo tài liệu, các hạn chế chủ yếu có thể được phân thành sáu nhóm chính.
Rào cản về kinh tế và hiệu quả đầu tư: Một trong những trở ngại lớn nhất là chi phí đầu tư ban đầu cho công nghệ lắp ghép tương đối cao. Để sản xuất cấu kiện công nghiệp, doanh nghiệp phải đầu tư đồng bộ nhà máy, khuôn mẫu, dây chuyền sản xuất, thiết bị cẩu lắp và phương tiện vận chuyển chuyên dụng. Các khoản đầu tư này chỉ phát huy hiệu quả khi sản xuất với quy mô lớn và ổn định. Trong khi đó, phần lớn dự án xây dựng tại Việt Nam có quy mô vừa và nhỏ, khiến chi phí bình quân cho mỗi cấu kiện còn cao, làm giảm sức cạnh tranh so với phương pháp thi công truyền thống.
Rào cản về hạ tầng và logistics: Hệ thống giao thông và logistics hiện nay cũng là yếu tố hạn chế việc phát triển kết cấu lắp ghép. Nhiều tuyến đường, cầu và hạ tầng đô thị chưa đáp ứng yêu cầu vận chuyển các cấu kiện có kích thước và tải trọng lớn. Đường hẹp, cầu yếu hoặc tĩnh không thấp làm tăng chi phí vận chuyển, kéo dài thời gian thi công và hạn chế phạm vi áp dụng công nghệ, đặc biệt tại khu vực nội đô và vùng nông thôn.
Rào cản về quy mô thị trường và đặc điểm dự án: Đặc điểm của thị trường xây dựng Việt Nam là số lượng lớn các công trình quy mô nhỏ, thiết kế riêng lẻ và ít tính lặp lại. Trong khi đó, kết cấu lắp ghép phát huy hiệu quả cao nhất khi áp dụng cho các dự án có nhiều cấu kiện tiêu chuẩn hóa và sản xuất hàng loạt. Sự thiếu đồng bộ trong quy hoạch, thiết kế và tổ chức dự án khiến doanh nghiệp khó hình thành dây chuyền sản xuất quy mô lớn, dẫn đến chi phí sản xuất cao và khó mở rộng thị trường.
Rào cản về thể chế và hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật: Hệ thống tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật liên quan đến kết cấu lắp ghép tại Việt Nam vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Một số quy định về thiết kế, liên kết mối nối, khả năng chịu lực, chống động đất, chống thấm và nghiệm thu chưa đồng bộ, gây khó khăn cho công tác thiết kế, thẩm định, thi công và kiểm soát chất lượng. Đây là một trong những nguyên nhân khiến nhiều chủ đầu tư và đơn vị tư vấn còn thận trọng khi lựa chọn công nghệ lắp ghép.
Rào cản về nguồn nhân lực và tập quán thi công: Nguồn nhân lực có chuyên môn về thiết kế, sản xuất và thi công kết cấu lắp ghép còn thiếu, trong khi lực lượng lao động trong ngành xây dựng chủ yếu quen với phương pháp bê tông cốt thép đổ tại chỗ. Việc chuyển đổi sang phương thức thi công công nghiệp đòi hỏi kỹ năng mới trong thiết kế, sản xuất cấu kiện, kiểm soát chất lượng và lắp dựng tại hiện trường. Sự thiếu hụt nhân lực chất lượng cao và tập quán thi công truyền thống là rào cản đáng kể đối với quá trình chuyển đổi.
Mối quan hệ giữa các rào cản: Các hạn chế nêu trên có mối liên hệ chặt chẽ với nhau. Quy mô thị trường nhỏ làm giảm hiệu quả đầu tư nhà máy; chi phí cao làm giảm nhu cầu của chủ đầu tư; nhu cầu thấp khiến doanh nghiệp chưa mạnh dạn đầu tư công nghệ và đào tạo nhân lực; trong khi hệ thống tiêu chuẩn và chính sách chưa hoàn thiện lại làm chậm quá trình phổ biến công nghệ. Vì vậy, việc tháo gỡ các rào cản cần được thực hiện đồng bộ giữa chính sách, tiêu chuẩn kỹ thuật, phát triển thị trường, đầu tư hạ tầng và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.
VLXD tiên tiến và kết cấu lắp ghép có tiềm năng trở thành một trong những động lực quan trọng thúc đẩy công nghiệp hóa ngành xây dựng Việt Nam. Ảnh ITN
Nhìn chung, những hạn chế trong phát triển VLXD và kết cấu lắp ghép tại Việt Nam phản ánh đặc điểm của một ngành đang trong quá trình chuyển đổi từ phương thức xây dựng truyền thống sang công nghiệp hóa. Việc giải quyết các rào cản này sẽ là điều kiện tiên quyết để mở rộng ứng dụng công nghệ lắp ghép, nâng cao năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh của ngành xây dựng trong giai đoạn tới.
Kinh nghiệm quốc tế và bài học cho Việt Nam
Kinh nghiệm của nhiều quốc gia cho thấy sự phát triển thành công của VLXD và kết cấu lắp ghép không diễn ra một cách tự phát mà là kết quả của quá trình hoạch định chính sách dài hạn, đầu tư đồng bộ về công nghệ, tiêu chuẩn kỹ thuật, nguồn nhân lực và phát triển thị trường. Mặc dù điều kiện kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia khác nhau, nhưng các mô hình thành công đều có những điểm chung mà Việt Nam có thể tham khảo trong quá trình thúc đẩy công nghiệphóa ngành xây dựng.
Singapore là một trong những quốc gia đi đầu tại châu Á về phát triển xây dựng công nghiệp hóa. Chính phủ nước này áp dụng chỉ số Buildability như một công cụ quản lý bắt buộc nhằm đánh giá khả năng thi công của công trình ngay từ giai đoạn thiết kế. Các dự án phải đạt mức điểm tối thiểu mới đủ điều kiện triển khai, qua đó khuyến khích tiêu chuẩn hóa cấu kiện và tăng cường áp dụng công nghệ lắp ghép. Bên cạnh đó, Singapore phát triển mạnh mô hình PPVC (Prefabricated Prefinished Volumetric Construction), trong đó các module được hoàn thiện gần như toàn bộ tại nhà máy trước khi vận chuyển đến công trường để lắp ráp. Cách tiếp cận này giúp giảm đáng kể nhu cầu lao động tại công trường, rút ngắn thời gian thi công và nâng cao chất lượng công trình.
Trung Quốc thúc đẩy phát triển kết cấu lắp ghép thông qua sự can thiệp mạnh mẽ của Nhà nước. Nhiều địa phương quy định tỷ lệ bắt buộc áp dụng công nghệ lắp ghép đối với các loại hình công trình nhất định, đồng thời triển khai các chính sách ưu đãi về thuế và hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư sản xuất cấu kiện đúc sẵn. Một điểm đáng chú ý là Trung Quốc tập trung xây dựng hệ thống tiêu chuẩn hóa kích thước module trên phạm vi rộng, tạo điều kiện cho sản xuất hàng loạt, giảm chi phí chế tạo và nâng cao khả năng tương thích giữa các dự án.
Nhật Bản là quốc gia thường xuyên chịu ảnh hưởng của động đất nên họ phát triển kết cấu lắp ghép gắn liền với yêu cầu bảo đảm an toàn kết cấu. Các hệ thống mối nối, cấu kiện và giải pháp kỹ thuật được nghiên cứu kỹ lưỡng nhằm tăng khả năng chịu lực động và bảo đảm độ bền của công trình trong điều kiện địa chấn. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp xây dựng lớn đã hình thành mô hình sản xuất công nghiệp khép kín, trong đó quá trình thiết kế, sản xuất cấu kiện và lắp dựng được tổ chức như một dây chuyền hiện đại, giúp nâng cao năng suất và kiểm soát chất lượng.
Các quốc gia Bắc Âu như Thụy Điển và Phần Lan phát triển mạnh kết cấu gỗ lắp ghép, đặc biệt là công nghệ CLT (Cross Laminated Timber). Nhờ nguồn tài nguyên rừng phong phú và định hướng phát triển bền vững, các nước này đã xây dựng ngành công nghiệp gỗ kỹ thuật với trình độ cao, góp phần giảm phát thải carbon và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn trong xây dựng.
Từ các kinh nghiệm quốc tế được trình bày trong tài liệu, có thể rút ra một số bài học quan trọng đối với Việt Nam.
Thứ nhất, vai trò dẫn dắt của Nhà nước có ý nghĩa quyết định trong giai đoạn đầu phát triển công nghệ lắp ghép. Các chính sách bắt buộc hoặc khuyến khích phù hợp sẽ tạo động lực để doanh nghiệp đầu tư và mở rộng thị trường.
Thứ hai, tiêu chuẩn hóa và đồng bộ hệ thống quy chuẩn kỹ thuật là điều kiện tiên quyết để phát triển sản xuất công nghiệp quy mô lớn, bảo đảm chất lượng và khả năng liên thông giữa các dự án.
Thứ ba, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cần được coi là nhiệm vụ trọng tâm, bao gồm đào tạo kỹ sư, công nhân kỹ thuật và đội ngũ quản lý có chuyên môn về thiết kế, sản xuất và thi công kết cấu lắp ghép.
Thứ tư, lựa chọn lĩnh vực ưu tiên phù hợp với điều kiện Việt Nam, như nhà ở xã hội, nhà ở công nhân, công trình công nghiệp và hạ tầng, sẽ giúp tận dụng lợi thế của cấu kiện tiêu chuẩn hóa và nâng cao hiệu quả đầu tư.
Cuối cùng, quá trình phát triển cần được triển khai theo lộ trình phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của Việt Nam, kết hợp giữa hoàn thiện chính sách, phát triển thị trường, đầu tư công nghệ và nâng cao năng lực doanh nghiệp. Sự phát triển thành công của công nghệ lắp ghép luôn gắn với sự phối hợp đồng bộ giữa Nhà nước, doanh nghiệp và cơ sở đào tạo.
Định hướng phát triển
Trên cơ sở thực trạng trong nước và kinh nghiệm quốc tế, định hướng phát triển cần được triển khai đồng bộ trên các phương diện sau.
Hoàn thiện cơ chế, chính sách: Nhà nước cần xây dựng hệ thống chính sách đủ mạnh để thúc đẩy phát triển xây dựng lắp ghép, bao gồm cơ chế khuyến khích đầu tư, ưu đãi tín dụng, thuế và hỗ trợ đổi mới công nghệ. Đồng thời, có thể nghiên cứu áp dụng các công cụ đánh giá khả năng công nghiệp hóa công trình hoặc quy định tỷ lệ áp dụng kết cấu lắp ghép đối với một số loại hình dự án phù hợp, tương tự kinh nghiệm của Singapore và Trung Quốc.
Hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật: Cần tiếp tục rà soát, bổ sung và đồng bộ hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn về thiết kế, sản xuất, thi công, nghiệm thu và bảo trì kết cấu lắp ghép. Đặc biệt, cần hoàn thiện các quy định về liên kết mối nối, chống thấm, khả năng chịu lực và tiêu chuẩn hóa kích thước module nhằm tạo điều kiện cho sản xuất công nghiệp quy mô lớn.
Phát triển thị trường và lựa chọn lĩnh vực ưu tiên: Trong giai đoạn đầu, nên ưu tiên áp dụng công nghệ lắp ghép đối với các loại hình công trình có tính lặp lại cao như nhà ở xã hội, nhà ở công nhân, khu công nghiệp, trường học, bệnh viện và các công trình hạ tầng. Đây là những lĩnh vực có khả năng tiêu chuẩn hóa cấu kiện, tạo quy mô thị trường đủ lớn để nâng cao hiệu quả đầu tư và giảm giá thành sản phẩm.
Phát triển nguồn nhân lực: Nguồn nhân lực là yếu tố quyết định sự thành công của quá trình chuyển đổi. Cần đưa nội dung về thiết kế, sản xuất và thi công kết cấu lắp ghép vào chương trình đào tạo của các trường đại học, đồng thời tăng cường đào tạo, bồi dưỡng và chuyển giao công nghệ cho đội ngũ kỹ sư, công nhân và cán bộ quản lý nhằm đáp ứng yêu cầu của xây dựng công nghiệp.
Thúc đẩy chuyển đổi số và đổi mới công nghệ (bổ sung theo định hướng phát triển): Bên cạnh các giải pháp trong tài liệu, Việt Nam cần gắn phát triển kết cấu lắp ghép với chuyển đổi số của ngành xây dựng. Việc ứng dụng BIM, thiết kế hướng sản xuất và lắp ráp (DfMA), quản lý dữ liệu trên môi trường số, trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT), Digital Twin và tự động hóa sản xuất sẽ góp phần nâng cao chất lượng thiết kế, tối ưu hóa sản xuất cấu kiện, quản lý logistics và kiểm soát toàn bộ vòng đời công trình.
Phát triển VLXD xanh và kinh tế tuần hoàn (bổ sung theo xu hướng quốc tế): Định hướng phát triển trong thời gian tới không chỉ tập trung vào tăng năng suất mà còn phải đáp ứng các mục tiêu giảm phát thải và phát triển bền vững. Cần khuyến khích nghiên cứu, sản xuất và sử dụng vật liệu carbon thấp, vật liệu tái chế, vật liệu có khả năng tái sử dụng nhiều lần và các giải pháp xây dựng theo mô hình kinh tế tuần hoàn, phù hợp với cam kết giảm phát thải của Việt Nam.
Nâng cao nhận thức và thúc đẩy hợp tác: Song song với hoàn thiện chính sách và công nghệ, cần tăng cường truyền thông, phổ biến kiến thức về lợi ích của kết cấu lắp ghép để thay đổi dần tập quán thi công truyền thống. Đồng thời, cần thúc đẩy sự phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp, cơ sở đào tạo và các tổ chức nghiên cứu nhằm xây dựng hệ sinh thái phát triển VLXD và kết cấu lắp ghép đồng bộ, hiệu quả và bền vững.
Việt Nam cần gắn phát triển kết cấu lắp ghép với chuyển đổi số của ngành xây dựng.
Nhìn chung, định hướng phát triển VLXD và kết cấu lắp ghép tại Việt Nam cần được triển khai theo lộ trình dài hạn, kết hợp hài hòa giữa hoàn thiện thể chế, phát triển thị trường, đầu tư công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực và chuyển đổi số. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để thúc đẩy công nghiệp hóa ngành xây dựng, nâng cao chất lượng công trình và đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững trong giai đoạn tới.
Kết luận và kiến nghị
Sự phát triển của VLXD và kết cấu lắp ghép là xu hướng tất yếu của ngành xây dựng hiện đại, góp phần chuyển đổi phương thức thi công từ lao động thủ công sang sản xuất công nghiệp, nâng cao năng suất, chất lượng công trình và hiệu quả sử dụng nguồn lực. Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh công nghiệp hóa, chuyển đổi số và phát triển bền vững, việc mở rộng ứng dụng kết cấu lắp ghép không chỉ là yêu cầu về mặt kỹ thuật mà còn là giải pháp quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh của toàn ngành xây dựng. Thực tiễn tại Việt Nam cho thấy công nghệ lắp ghép đã được áp dụng trong nhiều lĩnh vực như công trình công nghiệp, nhà ở, hạ tầng và một số công trình công cộng, bước đầu mang lại những lợi ích về tiến độ thi công, chất lượng sản phẩm và mức độ cơ giới hóa. Tuy nhiên, quá trình phát triển vẫn còn gặp nhiều rào cản về kinh tế, hạ tầng logistics, quy mô thị trường, hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật, nguồn nhân lực và tập quán thi công. Các rào cản này có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, đòi hỏi các giải pháp đồng bộ thay vì xử lý riêng lẻ từng vấn đề.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy sự phát triển thành công của công nghệ lắp ghép luôn gắn với vai trò định hướng của Nhà nước, hệ thống tiêu chuẩn đồng bộ, chính sách hỗ trợ phù hợp, phát triển nguồn nhân lực và thị trường đủ lớn để tạo hiệu quả kinh tế theo quy mô. Đây là những bài học có giá trị tham khảo quan trọng đối với Việt Nam trong quá trình xây dựng chiến lược phát triển ngành xây dựng theo hướng công nghiệp hóa. Trong thời gian tới, cần tập trung hoàn thiện cơ chế, chính sách; đồng bộ hóa hệ thống tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật; ưu tiên phát triển các dự án có tính tiêu chuẩn hóa cao; đầu tư phát triển nguồn nhân lực; đồng thời thúc đẩy ứng dụng BIM, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo (AI), thiết kế hướng sản xuất và lắp ráp (DfMA), Digital Twin và các công nghệ xây dựng thông minh. Việc kết hợp giữa công nghiệp hóa xây dựng và chuyển đổi số sẽ tạo nền tảng cho mô hình xây dựng hiện đại, giúp quản lý hiệu quả toàn bộ vòng đời công trình, từ thiết kế, sản xuất, thi công đến vận hành và bảo trì. Bên cạnh đó, phát triển VLXD và kết cấu lắp ghép cần gắn với mục tiêu tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn và giảm phát thải khí nhà kính. Việc sử dụng vật liệu carbon thấp, tăng khả năng tái sử dụng cấu kiện, tối ưu hóa tiêu hao tài nguyên và giảm chất thải xây dựng sẽ góp phần thực hiện các cam kết phát triển bền vững của Việt Nam, đồng thời nâng cao khả năng hội nhập với xu hướng phát triển của ngành xây dựng thế giới.
Có thể khẳng định rằng, phát triển VLXD và kết cấu lắp ghép không chỉ là đổi mới về công nghệ thi công mà còn là quá trình tái cấu trúc toàn diện ngành xây dựng theo hướng chuẩn hóa, công nghiệp hóa, số hóa và xanh hóa. Với sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, doanh nghiệp, cơ sở đào tạo và các tổ chức nghiên cứu, công nghệ lắp ghép sẽ từng bước trở thành phương thức xây dựng chủ đạo, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng và tính bền vững của ngành xây dựng Việt Nam trong những thập niên tới.