Ảnh minh họa tạo bởi AI.
Sản xuất công nghiệp tạo lực đẩy cho thị trường VLXD
Theo báo cáo tình hình kinh tế - xã hội quý III và 9 tháng năm 2026 của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), kinh tế Việt Nam tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực. GDP quý III tăng 9,95% so với cùng kỳ năm trước, cao hơn mức tăng 8,15% của quý I và 8,81% của quý II. Tính chung 9 tháng, GDP tăng 9,01%, trong đó khu vực công nghiệp và xây dựng tăng 11,21%.
Đáng chú ý, ngành Xây dựng tăng trưởng 12,22% trong 9 tháng, đóng góp 8,23% vào mức tăng tổng giá trị tăng thêm của nền kinh tế. Đây là tín hiệu tích cực đối với thị trường VLXD, bởi hoạt động xây dựng tăng trưởng tạo nhu cầu trực tiếp đối với các nhóm vật liệu chủ lực như thép, xi măng, cát, đá và vật liệu hoàn thiện.
Cùng với xây dựng, sản xuất công nghiệp tiếp tục là động lực quan trọng. Chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) quý III tăng 14,8%; tính chung 9 tháng tăng 12,3% so với cùng kỳ năm 2025, mức tăng cao nhất trong cùng kỳ kể từ năm 2019.
Trong đó, công nghiệp chế biến, chế tạo tăng 12,9%; sản xuất và phân phối điện tăng 10,6%; cung cấp nước, quản lý và xử lý rác thải, nước thải tăng 9,3%; khai khoáng tăng 8%. Đây là những lĩnh vực có mối liên hệ trực tiếp hoặc gián tiếp với hoạt động sản xuất, cung ứng VLXD.
Đáng chú ý, chỉ số sản xuất công nghiệp tăng tại cả 34 địa phương, cho thấy đà phục hồi sản xuất tiếp tục được mở rộng. Đối với ngành VLXD, sự tăng trưởng của công nghiệp chế biến, chế tạo và khai khoáng tạo điều kiện duy trì nguồn cung vật liệu, đồng thời phản ánh nhu cầu đầu vào từ hoạt động sản xuất và xây dựng đang được cải thiện.
Ở nhóm sản phẩm chủ lực, sản xuất kim loại và các sản phẩm từ khoáng phi kim loại tiếp tục là những lĩnh vực cần theo dõi sát, bởi đây là nguồn cung quan trọng cho các công trình xây dựng, hạ tầng và công nghiệp. Tuy nhiên, mức tăng của IIP toàn ngành chưa phản ánh đầy đủ sản lượng riêng của từng loại vật liệu, cũng như mức độ phục hồi của từng doanh nghiệp.
Cùng với sản xuất, hoạt động tiêu thụ công nghiệp cũng ghi nhận tín hiệu tích cực. Tháng 9, chỉ số tiêu thụ toàn ngành công nghiệp chế biến, chế tạo tăng 17,8% so với cùng kỳ năm trước, dù giảm 0,5% so với tháng trước. Tính chung 9 tháng, chỉ số này tăng 12,8%, cao hơn mức tăng 9,1% của cùng kỳ năm 2025.
Sự cải thiện của tiêu thụ cho thấy nhu cầu thị trường đang hỗ trợ hoạt động sản xuất. Tuy nhiên, chỉ số tồn kho toàn ngành công nghiệp chế biến, chế tạo tại thời điểm ngày 30/9 vẫn tăng 11,9% so với cùng kỳ năm trước và tăng 4,3% so với tháng trước. Diễn biến này đặt ra yêu cầu đối với doanh nghiệp VLXD phải cân đối sản lượng, hàng tồn kho và khả năng tiêu thụ, tránh gia tăng áp lực vốn trong những tháng cuối năm.
Có thể thấy, với ngành VLXD, sự cải thiện của sản xuất công nghiệp có ý nghĩa trên cả hai phương diện. Một mặt, hoạt động sản xuất và xây dựng mở rộng tạo thêm nhu cầu đối với vật liệu phục vụ nhà xưởng, công trình công nghiệp và hạ tầng. Mặt khác, đà tăng trưởng của công nghiệp tạo điều kiện để các doanh nghiệp VLXD cải thiện sản lượng tiêu thụ, khai thác công suất và từng bước phục hồi hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Tuy nhiên, mức tăng của IIP toàn ngành chưa phản ánh đầy đủ tình hình của từng nhóm VLXD. Đặc thù của ngành là sự khác biệt về chu kỳ sản xuất, thị trường tiêu thụ và khả năng cạnh tranh giữa các mặt hàng. Vì vậy, mức độ phục hồi của từng doanh nghiệp còn phụ thuộc vào cơ cấu sản phẩm, thị trường đầu ra và khả năng kiểm soát chi phí.
Đầu tư tăng tốc, mở rộng dư địa tiêu thụ VLXD
Cùng với sản xuất, thị trường tiêu thụ VLXD tiếp tục ghi nhận những chuyển biến tích cực. Theo Cục Thống kê, doanh thu bán lẻ nhóm gỗ và VLXD tháng 9/2026 tăng 1,9% so với tháng trước và tăng 24,2% so với cùng kỳ năm trước. Mức tăng này cho thấy sức mua trên thị trường tiếp tục được cải thiện, đặc biệt trong bối cảnh hoạt động xây dựng và sửa chữa nhà ở có thêm động lực.
Tính chung 9 tháng năm 2026, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng đạt 5.925,7 nghìn tỷ đồng, tăng 13,4% so với cùng kỳ năm trước. Nếu loại trừ yếu tố giá, mức tăng đạt 7,8%, cao hơn mức tăng 7,2% của cùng kỳ năm 2025.
Đối với nhóm gỗ và VLXD, doanh thu bán lẻ tăng phản ánh sự cải thiện về giá trị tiêu thụ, song chưa thể hiện hoàn toàn mức tăng của sản lượng vật liệu thực tế. Doanh thu chịu ảnh hưởng đồng thời từ lượng hàng bán ra và biến động giá, vì vậy cần được đánh giá cùng với các chỉ số sản xuất và giá cả để nhận diện chính xác hơn diễn biến thị trường.
Một trong những yếu tố quan trọng hỗ trợ nhu cầu VLXD là sự gia tăng của hoạt động đầu tư. Trong quý III/2026, vốn đầu tư thực hiện toàn xã hội đạt 1.291,2 nghìn tỷ đồng, tăng 16,7% so với cùng kỳ năm trước. Tính chung 9 tháng, con số này đạt 3.109,6 nghìn tỷ đồng, tăng 15,1%.
Đặc biệt, tiến độ đầu tư công tiếp tục tạo động lực cho thị trường, nhất là đối với các nhóm vật liệu phục vụ xây dựng hạ tầng giao thông, đô thị và các công trình trọng điểm. Khi tiến độ triển khai dự án được đẩy nhanh, nhu cầu về thép, xi măng, cát, đá, vật liệu san lấp và bê tông có thể gia tăng, tạo thêm dư địa tiêu thụ cho các doanh nghiệp trong nước.
Bên cạnh đó, hoạt động xây dựng tiếp tục duy trì đà tăng trưởng. Giá trị tăng thêm ngành xây dựng trong 9 tháng tăng 12,22% so với cùng kỳ năm trước. Đây là cơ sở quan trọng cho thấy nhu cầu vật liệu đang được hỗ trợ từ hoạt động thi công thực tế, bên cạnh nhu cầu sửa chữa và hoàn thiện nhà ở.
Tuy nhiên, mức độ phục hồi của thị trường vẫn có sự khác biệt giữa các nhóm vật liệu và địa phương. Nhu cầu thép, xi măng phụ thuộc nhiều vào tiến độ công trình và hoạt động xây dựng, trong khi cát, đá, đất san lấp chịu tác động lớn từ vị trí mỏ, điều kiện khai thác và khả năng vận chuyển. Vì vậy, việc mở rộng sản xuất và phân phối cần gắn với nhu cầu thực tế tại từng khu vực.
Chi phí đầu vào tiếp tục là thách thức đối với doanh nghiệp
Trái với những tín hiệu tích cực từ hoạt động xây dựng và đầu tư tạo lực cho hoạt động sản xuất và sức tiêu thụ cải thiện, mặt bằng giá VLXD tiếp tục chịu tác động từ biến động chi phí đầu vào.
Theo Cục Thống kê, bình quân 9 tháng năm 2026, chỉ số giá nguyên, nhiên, vật liệu dùng cho sản xuất tăng 5,12% so với cùng kỳ năm trước, mức tăng cao nhất trong giai đoạn 2023 – 2026. Chỉ số giá sản xuất sản phẩm công nghiệp cũng tăng 4,37%.
Đây là những chỉ báo quan trọng cho thấy chi phí đầu vào của doanh nghiệp tiếp tục chịu sức ép, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều bất ổn, xung đột tại Trung Đông và Nga - Ukraine kéo dài, tác động đến nguồn cung năng lượng, giá nguyên liệu và chi phí vận tải quốc tế.
Đối với ngành thép, biến động giá nguyên liệu và năng lượng có ảnh hưởng trực tiếp đến giá thành sản xuất. Trong khi đó, ngành xi măng có mức độ phụ thuộc lớn vào nhiên liệu và điện năng. Khi chi phí đầu vào tăng, doanh nghiệp phải cân đối giữa việc điều chỉnh giá bán và duy trì sức cạnh tranh, nhất là trong điều kiện thị trường vẫn có sự cạnh tranh về giá và công suất sản xuất.
Áp lực chi phí cũng không chỉ xuất hiện tại các nhà máy mà còn lan sang khâu vận chuyển và phân phối. Trong 9 tháng, khối lượng hàng hóa vận chuyển tăng 15,8%, luân chuyển hàng hóa tăng 12,8% so với cùng kỳ năm trước. Riêng quý III, vận chuyển hàng hóa tăng 18,1%, cho thấy nhu cầu lưu thông hàng hóa tiếp tục mở rộng.
Với đặc thù khối lượng lớn, chi phí vận chuyển chiếm tỷ trọng đáng kể trong giá thành, các mặt hàng như cát, đá, xi măng và thép đều nhạy cảm với biến động giá nhiên liệu. Đặc biệt, tại những địa bàn xa nguồn cung, chi phí vận tải có thể làm gia tăng đáng kể giá vật liệu đến chân công trình, ảnh hưởng đến tổng mức đầu tư và chi phí thi công.
Trong bối cảnh đó, bài toán của doanh nghiệp không chỉ là duy trì sản lượng mà còn phải kiểm soát toàn bộ chuỗi chi phí, từ nguyên liệu, năng lượng đến logistics. Việc tối ưu hóa quy trình sản xuất, tiết kiệm năng lượng, cải thiện hiệu suất thiết bị và tổ chức lại hệ thống phân phối sẽ có ý nghĩa quan trọng trong việc duy trì biên lợi nhuận.
Tập trung ổn định nguồn cung và kiểm soát giá trong quý IV
Bước vào quý IV/2026, thị trường VLXD có cơ sở để kỳ vọng tiếp tục duy trì đà tăng trưởng, nhờ hoạt động xây dựng, đầu tư và sản xuất công nghiệp đang cải thiện. Theo khảo sát của Cục Thống kê, có 39,2% doanh nghiệp chế biến, chế tạo dự báo tình hình sản xuất, kinh doanh quý IV tốt hơn quý III; 44,7% dự báo ổn định và 16,1% dự báo khó khăn hơn.
Đây là tín hiệu cho thấy kỳ vọng của doanh nghiệp đang có sự cải thiện. Tuy nhiên, đối với thị trường VLXD, triển vọng những tháng cuối năm vẫn phụ thuộc đáng kể vào tiến độ giải ngân vốn đầu tư công, khả năng triển khai các dự án và diễn biến giá nguyên, nhiên liệu.
Nhìn tổng thể, các chỉ số sản xuất, tiêu thụ và đầu tư trong 9 tháng năm 2026 cho thấy thị trường VLXD tiếp tục có những tín hiệu tích cực. Sản xuất công nghiệp tăng 12,3%, ngành Xây dựng tăng 12,22%, trong khi doanh thu bán lẻ gỗ và VLXD tháng 9 tăng 24,2% so với cùng kỳ năm trước. Những kết quả này cho thấy thị trường đang được hỗ trợ từ cả phía cung và cầu.
Trong bối cảnh nhu cầu có thể tăng nhanh vào cuối năm, việc bảo đảm nguồn cung ổn định, đặc biệt đối với cát, đá và vật liệu san lấp, sẽ có ý nghĩa quan trọng trong việc hạn chế nguy cơ thiếu hụt cục bộ và biến động giá.
Đối với doanh nghiệp, cần chủ động xây dựng kế hoạch sản xuất, tiêu thụ phù hợp với nhu cầu thị trường; tăng cường quản lý hàng tồn kho, kiểm soát chi phí năng lượng và tối ưu hóa hoạt động vận chuyển. Chẳng hạn đối với các doanh nghiệp thép, xi măng, việc kiểm soát chi phí năng lượng, nguyên liệu và tồn kho sẽ có vai trò quan trọng trong việc duy trì hiệu quả kinh doanh. Với các doanh nghiệp khai thác khoáng sản làm VLXD, cần gắn kế hoạch khai thác với nhu cầu thị trường, tuân thủ quy định về tài nguyên và môi trường, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên; Bên cạnh đó, việc đầu tư đổi mới công nghệ, tiết kiệm năng lượng và sử dụng hiệu quả nguyên liệu sẽ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh chi phí đầu vào còn nhiều biến động.
Về phía cơ quan quản lý, cần tiếp tục theo dõi sát diễn biến cung - cầu, cập nhật thông tin giá VLXD và tăng cường phối hợp giữa các địa phương trong điều tiết nguồn cung. Đặc biệt, việc gắn kế hoạch khai thác, sản xuất và vận chuyển vật liệu với tiến độ thực hiện các dự án trọng điểm sẽ góp phần nâng cao hiệu quả cung ứng, hạn chế tình trạng mất cân đối giữa các khu vực.
Nhìn chung, thị trường VLXD 9 tháng năm 2026 đang duy trì xu hướng tăng trưởng tích cực, được hỗ trợ bởi sự phục hồi của sản xuất công nghiệp, hoạt động xây dựng và đầu tư. Trong quý cuối năm, việc duy trì đà tăng trưởng cần đi đôi với kiểm soát chi phí, ổn định nguồn cung và nâng cao hiệu quả sản xuất, qua đó tạo nền tảng cho thị trường phát triển bền vững hơn.