Tham vấn quy trình kiểm kê khí nhà kính trong lĩnh vực xi măng

Ngày 2/10, Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) tổ chức hội thảo tham vấn quy trình kiểm kê khí nhà kính và MRV (đo đạc, báo cáo, thẩm định) lĩnh vực sản xuất xi măng. 

Xác định phạm vi kiểm kê

Theo Cục Biến đổi khí hậu, đối với doanh nghiệp, việc đo lường lượng phát thải một cách trung thực, minh bạch vừa là nghĩa vụ báo cáo môi trường theo quy định pháp luật, vừa là điều kiện để doanh nghiệp tham gia thị trường các-bon và vượt hàng rào tiêu chuẩn xanh khi xuất khẩu hàng hóa. Khi nắm rõ nhà máy đang xả thải bao nhiêu và từ công đoạn nào, doanh nghiệp có cơ sở để tối ưu hóa chi phí vận hành, nâng cao thương hiệu và tiếp cận các nguồn tài chính xanh.

Chia sẻ về điểm khác biệt trong kiểm kê khí nhà kính lĩnh vực xi măng, kỹ sư Lê Cao Chiến, Phó Giám đốc Trung tâm Môi trường và Cơ khí xây dựng (Viện Vật liệu xây dựng) cho biết: Phần lớn phát thải trong nhà máy xi măng (chiếm khoảng 50-60%) đến từ phản ứng hóa học khi nung đá vôi để tạo thành clinker - thành phần cốt lõi của xi măng. Nguồn phát thải lớn thứ hai (chiếm khoảng 30-40%) bắt nguồn từ quá trình đốt các nhiên liệu hóa thạch để duy trì nhiệt độ cao cho lò nung. Trong khi đó, lượng điện năng tiêu thụ cho các công đoạn như máy đập, nghiền nguyên liệu và nghiền xi măng thực chất chỉ là nguồn phát thải gián tiếp và chiếm tỷ trọng nhỏ nhất

Kỹ sư Lê Cao Chiến, Phó Giám đốc Trung tâm Môi trường và Cơ khí xây dựng (Viện Vật liệu xây dựng) chia sẻ về dự thảo hướng dẫn kỹ thuật quy trình kiểm kê khí nhà kính lĩnh vực xi măng. Ảnh: Trung Nguyên. 

Để thực hiện kiểm kê, cơ sở phải xác định rõ ranh giới tổ chức và ranh giới hoạt động theo quy định tại Thông tư số 13/2024/TT-BXD và Tiêu chuẩn ISO 19694-3.

Ranh giới kiểm kê cấp cơ sở được xác lập theo tọa độ hành chính thực tế. Ranh giới hoạt động bao quát toàn bộ chuỗi sản xuất mà doanh nghiệp kiểm soát hoặc sở hữu thiết bị, gồm khai thác nguyên liệu, nghiền, sấy, lò nung clinker, hệ thống điện phụ trợ, đóng gói và thu hồi nhiệt thừa. Cơ sở chỉ được phép loại trừ nguồn phát thải khi nguồn đó không thuộc quyền kiểm soát hoặc không nằm trong danh mục bắt buộc kiểm kê.

Phạm vi phát thải được phân loại thành phạm vi 1 (phát thải trực tiếp từ đốt nhiên liệu tĩnh tại, thiết bị cơ giới nội bộ và quá trình nung phân hủy nguyên liệu chứa gốc cacbonat CO3), phạm vi 2 (phát thải gián tiếp từ tiêu thụ điện lưới) và phạm vi 3 (phát thải gián tiếp khác như clinker mua ngoài hay vận chuyển thuê ngoài).  

Ông Lê Cao Chiến lưu ý các cơ sở cần đặc biệt cẩn trọng trong tính toán lượng phát thải khí nhà kính. Nếu báo cáo kiểm kê phát thải thấp hơn thực tế, doanh nghiệp có thể bị xử phạt và thu hồi hạn ngạch khí nhà kính được cấp. Mặt khác, nếu tính toán sai khiến con số tăng quá cao, nhà máy sẽ phải gánh thêm chi phí mua hạn ngạch không cần thiết và đánh mất ưu thế khi cạnh tranh trên thị trường vật liệu xanh.

Kiểm tra chéo nội bộ trước khi nộp báo cáo kiểm kê

Làm rõ các bước triển khai kiểm kê và những lỗi thường gặp, bà Cao Thị Tú Mai, Nghiên cứu viên Trung tâm Môi trường và Cơ khí xây dựng (Viện Vật liệu xây dựng), cho biết: Độ tin cậy của một báo cáo kiểm kê không nằm trong công bố từ phía nhà máy, mà bằng hồ sơ minh chứng trong báo cáo kiểm kê gửi cơ quan chức năng.

Toàn bộ số liệu than, dầu, điện năng hay nguyên liệu đầu vào đều phải gắn với hóa đơn, biên bản giao nhận; đặc biệt là giấy kiểm định định kỳ của các phương tiện đo như cân băng, cân ô tô hay công tơ điện.

Nhiều cơ sở sản xuất xi măng có nghĩa vụ kiểm kê phát thải khí nhà kính. Ảnh: T.Dũng.

Bà Mai chỉ ra bài học kinh nghiệm từ một số địa phương đã triển khai kiểm kê. Phần lớn các cơ sở đều có thiết bị đo lường đạt chuẩn, nhưng chất lượng số liệu thường bị đánh giá thấp. Nguyên nhân do thói quen thiếu lưu trữ hồ sơ kiểm định và chưa tách bạch từng loại than có nhiệt trị khác nhau.

Thực tiễn chỉ ra giải pháp nâng cấp chất lượng kiểm kê nhanh nhất, chi phí thấp nhất. Đó là doanh nghiệp cần chuẩn hóa hồ sơ giấy tờ trong báo cáo kiểm kê, tuân thủ đúng hệ số phát thải lưới điện của năm báo cáo, và chuẩn bị biên bản kiểm tra chéo nội bộ trước khi nộp lên cơ quan quản lý.

Theo các chuyên gia, kiểm kê khí nhà kính không phải rào cản thủ tục hành chính, mà chính là thước đo phản ánh trình độ quản trị và hiệu quả sử dụng năng lượng của mỗi nhà máy. Các doanh nghiệp xi măng cần chủ động xây dựng được hệ thống dữ liệu minh bạch, biến trách nhiệm môi trường thành lợi thế cạnh tranh dài hạn.