Ảnh minh họa.
Phát triển nhân lực phục vụ ứng dụng công nghệ hạt nhân
Phó Thủ tướng Chí phủ Hồ Quốc Dũng vừa ký Quyết định số 893/QĐ-TTg phê duyệt Đề án “Đào tạo, bồi dưỡng và phát triển nguồn nhân lực quản lý nhà nước, nghiên cứu - phát triển, ứng dụng và hỗ trợ kỹ thuật trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử”. Động thái này được đánh giá là bước chuẩn bị quan trọng nhằm tạo nền tảng nhân lực cho quá trình mở rộng ứng dụng năng lượng nguyên tử trong nhiều lĩnh vực kinh tế - kỹ thuật, trong đó có ngành Xây dựng và VLXD.
Theo Đề án, mục tiêu đến năm 2030 là 100% nhân lực quản lý nhà nước trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử ở Trung ương và địa phương được đào tạo, bồi dưỡng đủ năng lực thực thi nhiệm vụ về an toàn bức xạ, an toàn hạt nhân, an ninh hạt nhân và ứng dụng năng lượng nguyên tử.
Đồng thời, Việt Nam sẽ hình thành đội ngũ nghiên cứu, phát triển nòng cốt có trình độ cao, đủ khả năng tiếp thu, làm chủ, chuyển giao và phát triển công nghệ trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử, phục vụ triển khai điện hạt nhân cũng như mở rộng ứng dụng bức xạ, đồng vị phóng xạ trong các ngành kinh tế - xã hội.
Đề án cũng đặt mục tiêu xây dựng đội ngũ nhân lực vận hành an toàn, hiệu quả lò phản ứng hạt nhân nghiên cứu phục vụ nghiên cứu khoa học, đào tạo và sản xuất đồng vị phóng xạ; đồng thời bảo đảm 100% nhân lực hỗ trợ kỹ thuật trong lĩnh vực này được bồi dưỡng đầy đủ năng lực phục vụ công tác thẩm định, thanh tra, kiểm tra, quan trắc phóng xạ môi trường và ứng phó sự cố.
Đáng chú ý, Đề án nhấn mạnh việc phát triển nguồn nhân lực có khả năng vận hành, khai thác hiệu quả nguồn bức xạ trong công nghiệp, nông nghiệp, môi trường và các ngành kinh tế - kỹ thuật khác; bảo đảm tuân thủ đầy đủ các yêu cầu về an toàn và an ninh hạt nhân.
Nhân lực hạt nhân thúc đẩy lĩnh vực VLXD công nghệ cao
Trong lĩnh vực xây dựng, năng lượng nguyên tử và công nghệ bức xạ hiện không chỉ gắn với định hướng phát triển điện hạt nhân mà còn mở ra dư địa lớn cho hoạt động kiểm định vật liệu, giám sát an toàn công trình, xử lý môi trường và nghiên cứu vật liệu mới.
Theo các chuyên gia, kỹ thuật bức xạ và đồng vị phóng xạ hiện đã được ứng dụng trong kiểm tra không phá hủy (NDT) đối với kết cấu thép, mối hàn, bê tông và đường ống công nghiệp. Công nghệ này cho phép phát hiện các khuyết tật bên trong vật liệu mà không làm ảnh hưởng tới kết cấu công trình.
Đây được xem là giải pháp quan trọng đối với các dự án hạ tầng quy mô lớn như cầu, cảng, công trình ngầm, nhà máy nhiệt điện hay các dự án năng lượng. Việc phát triển đội ngũ nhân lực chuyên sâu về kỹ thuật hạt nhân và an toàn bức xạ sẽ góp phần nâng cao năng lực kiểm định, giám sát chất lượng công trình theo tiêu chuẩn quốc tế.
Bên cạnh đó, công nghệ bức xạ còn được ứng dụng trong phân tích thành phần vật liệu, đánh giá độ bền kết cấu và nghiên cứu các dòng vật liệu mới có khả năng chống ăn mòn, chịu nhiệt hoặc chịu phóng xạ cao.
Nhiều nghiên cứu cho thấy công nghệ hạt nhân còn hỗ trợ quá trình phát triển VLXD xanh thông qua kiểm soát chất lượng tro bay, xỉ luyện kim và các loại phụ gia khoáng dùng trong sản xuất xi măng, bê tông. Việc tận dụng các phụ phẩm công nghiệp này không chỉ góp phần giảm phát thải carbon mà còn thúc đẩy xu hướng kinh tế tuần hoàn trong ngành Xây dựng.
Theo Đề án, đến năm 2035, nhân lực của cơ quan an toàn bức xạ và hạt nhân quốc gia sẽ được đào tạo để từng bước tự chủ 70% năng lực thẩm định, đánh giá, thanh tra, kiểm tra và giám sát an toàn đối với các dự án điện hạt nhân; đồng thời tự chủ hoàn toàn đối với các dự án lò phản ứng hạt nhân nghiên cứu.
Tầm nhìn đến năm 2050, Việt Nam hướng tới xây dựng đội ngũ nhân lực có đủ năng lực thẩm định, cấp phép, thanh tra, giám sát và ứng phó sự cố đối với các loại hình lò phản ứng hạt nhân, bao gồm cả lò phản ứng công suất lớn và lò phản ứng module nhỏ.
Giới chuyên gia nhận định, cùng với xu hướng chuyển đổi xanh và phát triển hạ tầng năng lượng mới, việc đầu tư bài bản cho nguồn nhân lực năng lượng nguyên tử sẽ tạo thêm động lực cho ngành VLXD trong nghiên cứu vật liệu công nghệ cao, vật liệu bền vững và các giải pháp kiểm định hiện đại phục vụ xây dựng hạ tầng quy mô lớn trong tương lai.