Ảnh minh họa, nguồn: AI tạo.
Nhu cầu vật liệu tăng mạnh sau sáp nhập
Trước áp lực gia tăng nhu cầu VLXD sau khi sáp nhập ba tỉnh Lâm Đồng, Đắk Nông và Bình Thuận, tỉnh Lâm Đồng đang định hướng đẩy mạnh sử dụng vật liệu xanh, vật liệu thay thế cát tự nhiên nhằm giảm áp lực lên tài nguyên khoáng sản, đồng thời bảo đảm nguồn cung cho các dự án hạ tầng trọng điểm trong giai đoạn tới.
Theo Sở NN&MT tỉnh Lâm Đồng, đơn vị đã đề xuất UBND tỉnh giao Sở Xây dựng nghiên cứu, hướng dẫn và thúc đẩy ứng dụng các loại vật liệu mới như: cát nghiền, vật liệu tái chế từ phế thải xây dựng, tro xỉ nhiệt điện… vào các hạng mục phù hợp.
Cùng với việc mở rộng sử dụng vật liệu thay thế, các cơ quan chuyên môn cũng được giao rà soát, tham mưu ban hành sớm hướng dẫn kỹ thuật, định mức và đơn giá đối với vật liệu mới nhằm tạo cơ sở pháp lý cho việc triển khai đồng bộ trên thực tế.
Qua rà soát các quy hoạch, đề án phát triển VLXD của ba địa phương trước sáp nhập, cơ quan chức năng dự báo nhu cầu VLXD và vật liệu san lấp tại Lâm Đồng giai đoạn 2026-2030 sẽ tăng mạnh, chủ yếu phục vụ các dự án đầu tư công, hạ tầng giao thông, đô thị, du lịch và nhà ở.
Trong đó, nhu cầu đá xây dựng được dự báo hơn 50 triệu m3, cát xây dựng gần 18 triệu m3 và vật liệu san lấp khoảng 62 triệu m3.
Áp lực nguồn cung vật liệu hiện được xem là một trong những thách thức lớn đối với địa phương trong bối cảnh hàng loạt dự án giao thông, chỉnh trang đô thị và phát triển hạ tầng đang được triển khai đồng thời. Đặc biệt, vật liệu san lấp và cát xây dựng đang đứng trước nguy cơ thiếu hụt do nguồn tài nguyên ngày càng hạn chế, trong khi chi phí khai thác và vận chuyển liên tục tăng cao.
Theo đánh giá của các cơ quan chuyên môn, địa hình đồi núi, khoảng cách vận chuyển xa cùng sự phụ thuộc vào nguồn vật liệu từ các khu vực lân cận cũng khiến giá nhiều loại VLXD tại Lâm Đồng thường ở mức cao hơn mặt bằng chung.
Trước thực tế này, việc nghiên cứu và mở rộng sử dụng cát nghiền, tro xỉ nhiệt điện, vật liệu tái chế từ chất thải xây dựng được xem là hướng đi phù hợp nhằm giảm phụ thuộc vào cát tự nhiên, tiết kiệm tài nguyên và giảm chi phí logistics.
Tăng khai thác đi đôi với kiểm soát thị trường
Để chủ động nguồn cung vật liệu phục vụ thi công các công trình trọng điểm, tỉnh Lâm Đồng kiến nghị đẩy nhanh đấu giá quyền khai thác khoáng sản, cấp phép hoạt động khoáng sản nhằm bổ sung nguồn vật liệu cho các dự án đầu tư công và hạ tầng giao thông.
Địa phương cũng sẽ rà soát các giấy phép khai thác còn vướng thủ tục pháp lý để hỗ trợ doanh nghiệp sớm đưa mỏ vào hoạt động; đồng thời hướng dẫn các chủ đầu tư thực hiện thủ tục thu hồi khoáng sản dôi dư từ các dự án khác phục vụ thi công theo đúng quy định.
Trước đó, tỉnh Lâm Đồng từng lên kế hoạch đấu giá hàng chục mỏ khoáng sản, trong đó phần lớn là mỏ đất san lấp, cát và đá xây dựng nhằm giải quyết tình trạng thiếu hụt vật liệu cho các công trình trên địa bàn.
Bên cạnh việc bổ sung nguồn cung, địa phương cũng đề xuất tăng cường kiểm tra liên ngành đối với thị trường VLXD nhằm kiểm soát tình trạng đầu cơ, găm hàng, tăng giá bất thường hoặc ưu tiên bán vật liệu ra ngoài tỉnh gây thiếu hụt nguồn cung cho các dự án nội tỉnh.
Các cơ quan chức năng sẽ tập trung kiểm tra việc niêm yết giá, quản lý chất lượng vật liệu, thực hiện nghĩa vụ tài chính của các chủ mỏ và hệ thống phân phối; kịp thời phát hiện, xử lý nghiêm các vi phạm.
Ngoài ra, Sở Tài chính được đề xuất tham mưu điều chỉnh giá tính thuế tài nguyên phù hợp với diễn biến thị trường nhằm bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân trong bối cảnh giá VLXD liên tục biến động.
Định hướng thúc đẩy vật liệu xanh và vật liệu thay thế của tỉnh Lâm Đồng được đánh giá phù hợp với chủ trương phát triển ngành công nghiệp vật liệu theo hướng xanh, bền vững và giảm phát thải.
Trong bối cảnh tài nguyên cát tự nhiên ngày càng suy giảm, yêu cầu bảo đảm nguồn cung VLXD cho các dự án hạ tầng ngày càng lớn, việc phát triển cát nghiền, vật liệu tái chế và các loại VLXD thế hệ mới không chỉ là giải pháp trước mắt mà còn được xem là xu hướng tất yếu của ngành Xây dựng trong thời gian tới.