Phế thải xây dựng phát sinh từ việc giải phóng mặt bằng tại phường Hồng Hà để phục vụ dự án cầu Trần Hưng Đạo (Ảnh: TL)
Ngày 27/7, Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng đã ký ban hành Chỉ thị về tăng cường công tác quản lý, xử lý, gia cố và tái chế chất thải rắn xây dựng để tái sử dụng trong các công trình trên địa bàn thành phố.
Đây được xem là động thái mạnh của Hà Nội trong bối cảnh lượng phế thải xây dựng tăng nhanh cùng với hàng loạt dự án hạ tầng, chỉnh trang đô thị và giải phóng mặt bằng đang được triển khai.
Hạn chế đào bỏ nền đất, ưu tiên tái sử dụng tại chỗ
Theo Chỉ thị, đối với các dự án chưa triển khai thi công, Ban Quản lý dự án và các chủ đầu tư phải yêu cầu đơn vị tư vấn khảo sát đầy đủ điều kiện địa chất, từ đó lựa chọn giải pháp kỹ thuật phù hợp nhằm tận dụng tối đa địa hình, cốt nền tự nhiên.
Thành phố yêu cầu các đơn vị thi công không được tùy tiện đào bỏ lớp đất nền khi chưa có phương án gia cố phù hợp. Phần đất đào lên cần được xử lý để tái sử dụng ngay trong dự án, phục vụ san lấp mặt bằng, đắp nền hoặc làm móng đường, thay vì vận chuyển đi đổ bỏ như trước.
Phế thải xây dựng phát sinh từ việc giải phóng mặt bằng phục vụ dự án cầu Tứ Liên (Ảnh: TL)
Theo UBND TP Hà Nội, việc tận dụng vật liệu ngay tại công trường không chỉ giúp giảm lượng chất thải phải xử lý mà còn tiết kiệm đáng kể chi phí vận chuyển, khai thác vật liệu mới và hạn chế tác động đến môi trường.
Đối với những dự án đang trong quá trình giải phóng mặt bằng hoặc sắp khởi công, thành phố yêu cầu chủ đầu tư chủ động bố trí mặt bằng để xử lý, tái chế chất thải rắn xây dựng ngay tại công trường nếu đủ điều kiện. Các vật liệu sau tái chế sẽ được ưu tiên sử dụng trở lại cho chính công trình như san nền, đắp nền hoặc làm kết cấu móng.
Đẩy nhanh các dự án xử lý chất thải xây dựng
Song song với các giải pháp tại công trường, Hà Nội cũng yêu cầu đẩy nhanh tiến độ đầu tư các cơ sở xử lý chất thải xây dựng theo quy hoạch.
Trong đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao chủ trì, đôn đốc chủ đầu tư dự án Nhà máy xử lý, tái chế chất thải rắn xây dựng tại Dục Tú (Đông Anh) có công suất khoảng 2.000 tấn/ngày, bảo đảm khởi công trước ngày 15/8/2026.
Cơ quan này đồng thời được giao nghiên cứu phương án mở rộng khu xử lý chất thải xây dựng tại xã Tiến Thắng (Mê Linh) với công suất dự kiến 480 tấn/ngày ở giai đoạn 1 và 960 tấn/ngày ở giai đoạn 2, hoàn thành việc lựa chọn nhà đầu tư trước ngày 15/8/2026.
Dây chuyền nghiền phế thải vật liệu xây dựng đầu tiên được triển khai tại Hà Nội-Vũ Cúc (Ảnh: Minh Anh)
Bên cạnh đó, thành phố giao các sở, ngành liên quan phối hợp xác định cụ thể các vị trí tập kết, xử lý chất thải tạm thời theo đề xuất của nhiều địa phương như Bát Tràng, Hồng Vân, Phúc Thịnh, Phù Đổng, Trung Giã, Đại Xuyên, Thư Lâm, Phú Xuyên, Đại Thanh và Đa Phúc.
Các điểm tập kết đủ điều kiện sẽ được địa phương cho thuê đất ngắn hạn, thời gian không quá 5 năm. Hà Nội cũng ưu tiên lựa chọn những doanh nghiệp có kinh nghiệm, đang trực tiếp hoạt động trong lĩnh vực xử lý chất thải xây dựng để sớm đưa các điểm này vào vận hành ngay trong tháng 7 và 8/2026.
Mỗi ngày phát sinh hơn 3.000 tấn phế thải xây dựng
Theo UBND TP Hà Nội, hiện thành phố đang triển khai giải phóng mặt bằng cho 1.428 dự án, làm phát sinh khoảng 3.000–3.400 tấn chất thải xây dựng mỗi ngày. Trong số này, khoảng 90% là vật liệu vô cơ như bê tông, gạch, đá... có khả năng tái chế và tái sử dụng.
Tuy nhiên, việc phân loại chất thải ngay từ nguồn vẫn chưa được thực hiện đồng bộ. Hệ thống thu gom, xử lý còn hạn chế khi toàn thành phố mới có số lượng ít các điểm tập kết và xử lý chính. Trong khi đó, quy hoạch tổng thể, cơ chế quản lý bắt buộc cũng như chính sách khuyến khích đầu tư vào lĩnh vực tái chế vật liệu xây dựng vẫn chưa hoàn thiện.
Đây là nguyên nhân khiến nhiều vật liệu có khả năng tái sử dụng vẫn bị đưa đi chôn lấp hoặc đổ bỏ, gây lãng phí tài nguyên và làm gia tăng áp lực đối với môi trường.
Xử lý nghiêm tình trạng đổ trộm phế thải
Thành phố cũng đặc biệt lưu ý tình trạng đổ trộm chất thải xây dựng tại các khu vực ven đô, ven sông, kênh mương và đất công vẫn diễn biến phức tạp trong thời gian qua.
Không chỉ gây ô nhiễm môi trường, mất mỹ quan đô thị, việc đổ trộm phế thải còn ảnh hưởng đến hệ thống thoát nước, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn và làm thất thoát nguồn vật liệu có thể tái chế.
Lực lượng chức năng kiểm tra hiện trường, ngăn chặn hành vi đổ thải trái phép tại khu vực cầu Sông Nhuệ, xã Phượng (Ảnh: CAHN)
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, hiện chất thải xây dựng trên địa bàn đang được tiếp nhận tại 4 điểm xử lý, với tổng công suất khoảng 1.670 tấn/ngày, thấp hơn nhiều so với lượng phát sinh thực tế.
Trong đó có một khu chôn lấp tại xã Nguyên Khê với công suất khoảng 360 tấn/ngày và ba điểm trung chuyển, tái chế bằng công nghệ nghiền tại phường Yên Sở, phường Phúc Lợi và xã Thư Lâm, tổng công suất khoảng 1.310 tấn/ngày.
Việc ban hành Chỉ thị lần này được kỳ vọng sẽ tạo chuyển biến trong quản lý chất thải xây dựng theo hướng giảm chôn lấp, tăng tái chế và tái sử dụng, qua đó góp phần tiết kiệm tài nguyên, giảm ô nhiễm môi trường và thúc đẩy phát triển đô thị theo hướng xanh, bền vững.