Từ khai thác nguyên liệu, sản xuất, vận chuyển đến thi công, bảo trì và tái sử dụng, mỗi loại vật liệu đều để lại những tác động lâu dài đối với môi trường cũng như hiệu quả vận hành trong suốt vòng đời sử dụng. Trong xu hướng phát triển công trình xanh, vật liệu không còn được đánh giá chỉ qua chi phí đầu tư hay các đặc tính kỹ thuật, mà còn qua tác động đến môi trường, khả năng tiết kiệm tài nguyên, tuổi thọ và hiệu quả vận hành của công trình. Cách nhìn này khiến vật liệu trở thành một trong những nền tảng của thiết kế bền vững và xanh hóa công trình.
Nền tảng của công trình xanh - lựa chọn vật liệu
Trong nhiều năm, phát triển bền vững thường được nhìn nhận chủ yếu ở giai đoạn vận hành, thông qua các giải pháp tiết kiệm năng lượng, tối ưu tài nguyên hay nâng cao hiệu quả sử dụng..Tuy nhiên, khi yêu cầu về công trình xanh và giảm phát thải trong xây dựng ngày càng được chú trọng, cách tiếp cận về một công trình bền vững cũng dần thay đổi khi các yếu tố môi trường được tính toán ngay từ giai đoạn thiết kế.
Việc lựa chọn giải pháp vật liệu hôm nay sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến lượng phát thải, nhu cầu bảo trì, tuổi thọ công trình và khả năng tái sử dụng trong tương lai. Mỗi quyết định của kiến trúc sư hay chủ đầu tư vì thế không chỉ tác động đến hình thức công trình mà còn góp phần định hình giá trị bền vững của toàn bộ dự án.
Chia sẻ về vai trò của vật liệu trong phát triển bền vững, KTS Nguyễn Văn Trung - Nhà sáng lập Song A Architecture cho biết: "Lựa chọn vật liệu là một quyết định rất sớm nhưng ảnh hưởng lâu dài. Nó không chỉ quyết định thẩm mỹ mà còn ảnh hưởng đến tuổi thọ, chi phí vận hành và tác động môi trường của công trình."
KTS Nguyễn Văn Trung - Nhà sáng lập văn phòng kiến trúc Song A
Theo ông, phát triển bền vững không bắt đầu từ việc tìm kiếm một loại vật liệu “tốt nhất”, mà từ việc sử dụng đúng vật liệu cho đúng vị trí, đúng điều kiện sử dụng và đúng mục tiêu của công trình.
Từ sản phẩm đến hệ giải pháp cho công trình xanh
Khi tiêu chí về công trình xanh ngày càng được coi trọng, việc lựa chọn giải pháp vật liệu cũng trở nên toàn diện hơn. Bên cạnh công năng, thẩm mỹ và chi phí đầu tư, các yếu tố như vòng đời sản phẩm, khả năng tiết kiệm tài nguyên, giảm nhu cầu bảo trì và tác động môi trường ngày càng được đưa vào quá trình đánh giá.
Góc nhìn của KTS Nguyễn Văn Trung cho thấy phát triển công trình xanh không chỉ hướng tới một loại vật liệu "xanh" duy nhất. Điều quan trọng hơn là lựa chọn đúng giải pháp cho từng vị trí sử dụng để tối ưu hiệu quả của cả công trình. Từ cách tiếp cận đó, nhiều nhóm vật liệu hoàn thiện đang được phát triển theo hướng giảm tác động môi trường nhưng vẫn đáp ứng yêu cầu sử dụng lâu dài.
Trong nhóm vật liệu hoàn thiện, đá nung kết là một trong những giải pháp được nhiều dự án quan tâm nhờ độ bền cao, khả năng ứng dụng đa dạng và góp phần giảm nhu cầu khai thác đá tự nhiên.
Ứng dụng bàn bếp với vật liệu đá nung kết
Tương tự, gạch vân gỗ mang lại hiệu ứng thẩm mỹ gần với gỗ tự nhiên nhưng hạn chế áp lực lên tài nguyên rừng, đồng thời đáp ứng tốt yêu cầu về chống ẩm, chống mối mọt và độ bền trong điều kiện sử dụng thực tế.
Ứng dụng gạch vân gỗ trong không gian nội thất
Theo KTS Nguyễn Văn Trung: "Tôi không nghĩ có vật liệu tốt nhất, mà chỉ có vật liệu phù hợp nhất. Ngoài công năng và độ bền, những giải pháp giúp tiết kiệm tài nguyên, giảm nhu cầu bảo trì cũng là những yếu tố cần được cân nhắc trong quá trình thiết kế."
Quan điểm này cho thấy xây dựng công trình xanh không hướng đến việc thay thế toàn bộvật liệu truyền thống bằng vật liệu mới, mà khuyến khích lựa chọn giải pháp phù hợp để tối ưu hiệu quả môi trường trong suốt vòng đời công trình. Cách tiếp cận này áp dụng với vật liệu hoàn thiện, đồng thời còn mở rộng sang các thiết bị sử dụng trong công trình.
Thiết bị cũng góp phần giảm phát thải và tối ưu vận hành
Sự kết hợp đồng bộ giữa vật liệu và thiết bị phòng tắm
Không chỉ vật liệu xây dựng, các thiết bị sử dụng trong công trình cũng ngày càng đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả vận hành và hướng tới các công trình xanh. Các giải pháp tiết kiệm nước, nâng cao độ bền và giảm nhu cầu bảo trì đang góp phần tạo nên hiệu quả vận hành bền vững hơn.
Trong lĩnh vực thiết bị vệ sinh, các công nghệ mới đang hướng đến sự kết hợp giữa hiệu quả sử dụng và bảo vệ sức khỏe người dùng. Một ví dụ là bồn rửa mặt Viglacera ứng dụng công nghệ men sứ siêu kháng khuẩn Viguard™, giúp hạn chế sự phát triển của vi khuẩn, giảm bám bẩn và hỗ trợ duy trì bề mặt sạch trong quá trình sử dụng.
Bồn rửa mặt Viglacera với công nghệ men sứ siêu kháng khuẩn vàbề mặt sứ liền mạch, dễ vệ sinh, hạn chế mối nối hay nơi trú ngụ của vi khuẩn
Bên cạnh đó, công nghệ phủ PVD (Physical Vapor Deposition) trên sen vòi và phụ kiện phòng tắm giúp tăng khả năng chống ăn mòn, chống trầy xước và duy trì chất lượng bề mặt trong thời gian dài.
Ở góc độ vận hành, những cải tiến này không chỉ nâng cao trải nghiệm sử dụng mà còn góp phần giảm nhu cầu thay thế, bảo trì và tiêu hao tài nguyên trong suốt vòng đời công trình.
Chia sẻ về tiêu chí lựa chọn vật liệu hiện nay, KTS Nguyễn Văn Trung cho biết: "Điều quan trọng nhất là sự đồng bộ ngay từ giai đoạn thiết kế. Khi kiến trúc sư, chủ đầu tư và nhà sản xuất cùng hướng đến một mục tiêu chung thì công trình sẽ đạt hiệu quả cao hơn cả về thẩm mỹ, vận hành và tính bền vững."
Tư duy lựa chọn vật liệu đang thay đổi
Một ví dụ cho cách tiếp cận này là Hệ giải pháp vật liệu xây dựng xanh - thông minh của Viglacera. Hệ giải pháp được phát triển nhằm giải quyết đồng thời nhiều yêu cầu của công trình hiện đại, từ rút ngắn thời gian thi công, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, bảo vệ sức khỏe người dùng đến kéo dài tuổi thọ vật liệu và giảm áp lực lên tài nguyên thiên nhiên.
Cách tiếp cận này cũng phản ánh xu hướng chung của ngành xây dựng khi công trình xanh ngày càng trở thành tiêu chí quan trọng trong các dự án mới. Vật liệu không còn được nhìn nhận như những thành phần riêng lẻ mà là một mắt xích trong toàn bộ vòng đời công trình. Một công trình bền vững không chỉ được đánh giá bằng khả năng tiết kiệm năng lượng khi đưa vào sử dụng, mà còn bởi những quyết định được đưa ra ngay từ giai đoạn thiết kế: lựa chọn vật liệu phù hợp, sử dụng hiệu quả tài nguyên và giảm phát thải trong suốt quá trình hình thành và vận hành.