Bức tranh "bội thực" công suất từng nhấn chìm ngành xi măng và điện mặt trời đang tái hiện khá rõ nét. Nếu làn sóng đầu tư không được cân nhắc và điều tiết kịp thời, nguy cơ chôn vốn, đổ vỡ dây chuyền và hàng nghìn tỷ đồng vốn của xã hội trở thành nợ xấu ngân hàng là điều đã được nhiều chuyên gia cảnh báo.

Bản đồ công suất "bội thực": Những con số biết nói

Không cần đến những dự báo xa xôi, chính những con số của hiện tại đã đủ để gióng lên hồi chuông cảnh báo. Chỉ tính riêng từ tháng 1 đến tháng 7 năm 2026, thị trường miền Bắc đã chứng kiến ít nhất 6 nhà máy sản xuất cọc ly tâm, ống cống bê tông hoàn thành đi vào hoạt động hoặc nâng cấp, mở rộng dây chuyền.

Dư thừa công suất có thể dẫn tới cạnh tranh về giá, gây áp lực lên hiệu quả đầu tư và khả năng thu hồi vốn của doanh nghiệp.

Nếu tính từ Hà Tĩnh trở ra phía Bắc, tổng số đơn vị sản xuất cọc ly tâm và cống bê tông đã chạm mốc khoảng 25 nhà máy lớn nhỏ. Đáng nói hơn, nhiều doanh nghiệp lớn như Minh Đức, Amaccao, Phan Vũ, Fecon, Kiến Hoa, Hùng Dũng, Trường Sơn...đều đã sở hữu từ 2 đến 3 dây chuyền công suất lớn. Quy mô không chỉ nhân rộng theo số lượng nhà máy, mà còn nhân đôi, nhân ba ngay trong nội bộ từng doanh nghiệp.

Cộng dồn lại, bức tranh tổng thể trở nên đáng lo ngại: với năng lực trung bình 6.000 - 7.000 md/ngày mỗi nhà máy, toàn miền Bắc hiện có thể cung ứng ra thị trường khoảng 150.000 md cọc mỗi ngày, tương đương con số khổng lồ 45 triệu mét dài cọc mỗi năm. Đây là một năng lực sản xuất vượt xa mọi kịch bản hấp thụ hợp lý của thị trường trong ngắn và trung hạn.

Đáng chú ý, làn sóng đầu tư chưa có dấu hiệu chững lại. Trong quý III và quý IV/2026, nhiều dự án mới dự kiến tiếp tục được triển khai tại Hà Nam (Cụm công nghiệp Kim Bình), Ninh Bình, Nam Định… Ở một số phân khúc ngách như vỏ hầm ngầm hay cừ ván bê tông, cũng đã có khoảng chục doanh nghiệp đăng ký năng lực sản xuất. Theo giới chuyên gia, một phần động lực của cuộc đua này đến từ tâm lý sợ bỏ lỡ cơ hội (FOMO) hơn là từ tính toán đúng cung - cầu.

Nỗi lo lặp lại "vết xe đổ" của điện mặt trời, xi măng và nguy cơ "vỡ trận" tín dụng

Nhiều chuyên gia cho rằng, những bài học kinh tế gần đây vẫn còn nguyên giá trị tham chiếu. Ở ngành điện mặt trời, việc phát triển ồ ạt không theo quy hoạch đã dẫn đến thừa nguồn, phải cắt giảm công suất phát, khiến không ít nhà đầu tư gặp khó khăn tài chính khi vốn vay đã giải ngân nhưng doanh thu không đạt kỳ vọng, lãi vay vẫn phải trả đều.

Với ngành xi măng, cung vượt xa cầu nội địa buộc doanh nghiệp tìm đường xuất khẩu giá thấp và đối mặt thua lỗ kéo dài, nợ nần chồng chất, nhiều dây chuyền hiện đại rơi vào cảnh "đắp chiếu".

Theo các chuyên gia, ngành sản xuất cọc bê tông ly tâm hiện đang tiến khá gần đến "điểm gãy" đó. Khi nguồn cung khoảng 45 triệu mét dài cọc mỗi năm, vượt xa tốc độ giải ngân và quy mô thực tế của các dự án hạ tầng, bất động sản, thị trường đứng trước nguy cơ rất cao rơi vào trạng thái khủng hoảng thừa. Đây không còn là một khả năng mơ hồ, mà là hệ quả có thể lượng hóa được từ chính các con số cung - cầu.

Hệ lụy đi kèm được cảnh báo ở nhiều cấp độ. Trước hết là nguy cơ chôn vốn: hàng nghìn tỷ đồng vốn tự có và vốn vay đầu tư vào nhà xưởng, máy móc nhưng không khai thác hết công suất, trở thành tài sản "đắp chiếu". Tiếp đó là rủi ro nợ xấu ngân hàng khi doanh nghiệp suy giảm dòng tiền từ bán hàng, mất khả năng trả nợ gốc và lãi. Trên diện rộng hơn, đây còn là sự lãng phí nguồn lực xã hội, khi tiền vốn, đất đai và tài nguyên (cát, đá, xi măng…) bị dồn vào những năng lực sản xuất thiếu đầu ra.

Cuộc chiến phá giá và hàng rào kỹ thuật đang siết chặt

Tình trạng dư thừa công suất đã lập tức kích hoạt cuộc cạnh tranh về giá ngày càng gay gắt. Để giành hợp đồng, nhiều nhà máy buộc phải hạ giá bán 1 - 2% so với đối thủ, chấp nhận "bào mòn" biên lợi nhuận xuống mức tối thiểu. Nhưng hạ giá không bao giờ là lời giải bền vững, nhất là khi chi phí nguyên vật liệu đầu vào vẫn liên tục biến động. Vòng xoáy này có thể được khái quát như sau:

Dư thừa công suất cực đại dẫn đến tình trạng cạnh tranh hạ giá (giảm từ 1 - 2%), gây bào mòn biên lợi nhuận dẫn đến nguy cơ thua lỗ & nợ xấu. 

Song song với áp lực thương mại, hàng rào kỹ thuật đang được siết chặt hơn. Chủ đầu tư và nhà thầu ngày càng khắt khe trong việc từ chối sản phẩm không đạt chuẩn ngoại quan hoặc lỗi vữa lòng cọc.

Hệ quả là những doanh nghiệp đầu tư thiếu bài bản, công nghệ lạc hậu sẽ rơi vào thế "lưỡng đầu thọ địch": vừa không thể cạnh tranh về giá, vừa đứng trước nguy cơ bị đào thải ngay từ khâu nghiệm thu chất lượng.

Thận trọng trước khi mở rộng đầu tư

Thị trường giai đoạn cuối năm 2026 và những năm tiếp theo được dự báo sẽ tiếp tục cạnh tranh rất gay gắt. Đây chính là thời điểm mà các cá nhân, tổ chức đang có ý định hoặc đang triển khai xây dựng nhà máy cọc, cống bê tông cần thực sự tỉnh táo khi cân nhắc quyết định đầu tư. Trong một thị trường đã vượt ngưỡng hấp thụ, biết dừng đúng lúc không phải là sự thiếu quyết đoán, mà là bản lĩnh của nhà đầu tư khôn ngoan.

Doanh nghiệp cần thận trọng trước khi mở rộng đầu tư mới nhà máy cọc bê tông ly tâm trong thời gian tới. 

Thay vì tiếp tục lao vào cuộc đua mở mới nhà máy, dòng vốn, mặt bằng và năng lực quản trị hoàn toàn có thể được dịch chuyển sang những hướng đi còn nhiều dư địa và bền vững hơn: vật liệu xanh, vật liệu nhẹ, bê tông siêu cao cường, tự động hóa để tối ưu chi phí, và trên hết là giữ vững thanh khoản, bảo toàn vốn.

Đầu tư là câu chuyện của tầm nhìn và của sự đúng thời điểm. Khi một thị trường đã vượt ngưỡng hấp thụ của nền kinh tế, việc tiếp tục mở rộng theo tâm lý đám đông không còn là sự dũng cảm trong kinh doanh, mà là một quyết định nhiều rủi ro.

Trong bối cảnh đó, tạm dừng để rà soát lại các dự án nhà máy cọc bê tông đúc sẵn mới, đồng thời nghiên cứu chuyển đổi sang các loại vật liệu thay thế xanh hơn, hiệu quả hơn là hướng đi được nhiều chuyên gia khuyến nghị. Đó không chỉ là cách doanh nghiệp tự bảo vệ tài sản của mình, mà còn là trách nhiệm với sự an toàn của hệ thống tài chính và với nguồn lực phát triển chung của toàn xã hội.