Đi đầu trong đổi mới sáng tạo
Với 10 đơn vị thành viên, gồm 16 dây chuyền sản xuất clinker và 28 dây chuyền nghiền xi măng trên cả nước, Tổng công ty Xi măng Việt Nam (VICEM) xác định đổi mới sáng tạo, chuyển đổi sản xuất xanh là bước đi chiến lược, cấp thiết và tất yếu trong bối cảnh hiện nay.
Theo ông Nguyễn Quốc Việt, Chủ tịch Hội đồng thành viên VICEM, VICEM đẩy mạnh phát triển sản xuất xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế số; sử dụng tiết kiệm tài nguyên, bảo vệ môi trường...
Ông Nguyễn Quốc Việt, Chủ tịch Hội đồng thành viên VICEM cho biết: Trong bối cảnh kinh tế thế giới đang chuyển dịch mạnh sang mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức, công nghệ và dữ liệu số, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực quan trọng thúc đẩy sự phát triển bền vững của doanh nghiệp.
Xác định rõ xu thế đó, VICEM tập trung xây dựng mô hình doanh nghiệp hiện đại, ứng dụng công nghệ tiên tiến, nâng cao năng lực quản trị và tăng cường sức cạnh tranh trong khu vực và quốc tế.
"Theo định hướng Chiến lược phát triển vật liệu xây dựng Việt Nam thời kỳ 2021–2030, định hướng đến năm 2050 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 1266/QĐ-TTg ngày 18/8/2020, VICEM đẩy mạnh phát triển sản xuất xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế số; sử dụng tiết kiệm tài nguyên, bảo vệ môi trường và nâng cao trách nhiệm xã hội doanh nghiệp", ông Việt nói.
Theo ông Việt, những năm qua, VICEM triển khai nhiều giải pháp ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất, giảm phát thải và phát triển bền vững. Một trong những định hướng trọng tâm là thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn trong sản xuất xi măng.
Các đơn vị thành viên đã tăng cường tái sử dụng tro xỉ, thạch cao nhân tạo và các chất thải công nghiệp làm nguyên liệu thay thế trong sản xuất clinker và xi măng; đồng thời triển khai đồng xử lý bùn thải, chất thải trong lò nung xi măng nhằm giảm tiêu hao nhiên liệu hóa thạch và góp phần xử lý chất thải theo hướng bền vững.
Bên cạnh đó, VICEM đẩy mạnh sử dụng phụ gia khoáng như pozzolan, xỉ lò cao, đá vôi nghiền để giảm hệ số clinker trong xi măng, qua đó giảm phát thải CO₂ trong quá trình sản xuất.
Giai đoạn 2020–2025, toàn VICEM đã sử dụng khoảng 12,69 triệu tấn tro xỉ; 1,37 triệu tấn thạch cao nhân tạo và xử lý khoảng 0,42 triệu tấn bùn thải, chất thải công nghiệp.
Giảm phát thải, sản xuất xi măng xanh
Song song với việc phát triển kinh tế tuần hoàn, VICEM tích cực triển khai các giải pháp giảm phát thải và sử dụng năng lượng hiệu quả. Các đơn vị trong hệ thống đã từng bước sử dụng nhiên liệu thay thế, nhiên liệu tái tạo từ chất thải công nghiệp có khả năng thu hồi năng lượng.
Tổng khối lượng nhiên liệu thay thế sử dụng trong toàn VICEM giai đoạn 2020–2025 đạt khoảng 1,53 triệu tấn. Một số đơn vị như VICEM Sông Thao, VICEM Hải Phòng, VICEM Hoàng Mai đã sử dụng 100% thạch cao nhân tạo.
Xi măng của VICEM có mặt ở nhiều công trình trọng điểm quốc gia, góp phần dựng xây cơ sở hạ tầng cho đất nước.
Nhiều dây chuyền sản xuất được đầu tư, cải tạo hệ thống lọc bụi, nâng cấp tháp trao đổi nhiệt nhằm giảm nồng độ bụi phát tán, giảm phát thải NOx, SOx và nâng cao hiệu suất vận hành thiết bị.
VICEM cũng chú trọng nghiên cứu, phát triển các dòng xi măng bền vững như xi măng ít clinker, xi măng bền sunfat, xi măng chịu mặn và các sản phẩm sử dụng vật liệu thay thế thân thiện với môi trường.
Đặc biệt, các dự án tận dụng nhiệt khí thải để phát điện tiếp tục được đầu tư và khai thác hiệu quả, góp phần giảm tiêu hao điện năng, giảm phát thải khí nhà kính và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng trong sản xuất clinker. Một số nhà máy đã và đang triển khai hiệu quả điện mặt trời mái nhà, tăng cường sử dụng điện sạch, giảm sử dụng điện lưới.
Đổi mới quản trị, đột phá công nghệ
Theo lãnh đạo VICEM, năm 2026, VICEM đã ban hành Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị và Nghị quyết số 71/NQ-CP về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Trong thời gian tới, VICEM tiếp tục tập trung triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp nhằm tối ưu hóa sản xuất, nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh và đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của ngành vật liệu xây dựng.
Các nhiệm vụ trọng tâm gồm: Triển khai các giải pháp kỹ thuật giảm tiêu hao nhiệt và điện năng; Tăng cường sử dụng điện từ tận dụng nhiệt khí thải, năng lượng tái tạo và năng lượng mới; Đầu tư các giải pháp giảm phát thải khí nhà kính, đáp ứng yêu cầu về bảo vệ môi trường; Nâng cao mức độ tự động hóa và năng lực quản trị sản xuất; Mở rộng sử dụng nguyên, nhiên liệu thay thế; Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong toàn hệ thống...
Các đơn vị thành viên VICEM đang đẩy mạnh lắp đặt điện mặt trời mái nhà, tăng cường sử dụng điện sạch.
Ông Nguyễn Quốc Việt nhấn mạnh, một trong những điểm đột phá nhiệm kỳ 2025-2030 là VICEM sẽ thực hiện mô hình quản trị hiện đại trên nền tảng hệ thống quy trình hoạt động chuẩn hóa theo tiêu chuẩn quốc tế.
Áp dụng khoa học công nghệ mới, đầu tư cải tạo chiều sâu dây chuyền thiết bị để nâng công suất, chất lượng sản phẩm. Nghiên cứu, sản xuất sản phẩm mới giảm phát thải, xi măng xanh.
Tiếp tục chuyển đổi số tinh gọn theo chuỗi giá trị của doanh nghiệp, hướng tới mô hình doanh nghiệp số VICEM; Xây dựng khung quản trị dữ liệu, triển khai hệ thống dữ liệu lớn.
VICEM ứng dụng trí tuệ nhân tạo AI trong hệ thống điều khiển, giảm can thiệp từ người vận hành; nâng cao ổn định hệ thống nhiên liệu, lò nung, nghiền xi măng, tiết kiệm năng lượng...
Xây dựng doanh nghiệp số
Cùng với đổi mới công nghệ sản xuất, VICEM đang từng bước triển khai chiến lược chuyển đổi số và xây dựng mô hình doanh nghiệp số.
Trong lĩnh vực tiêu thụ, các đơn vị đã vận hành hiệu quả nhiều hệ thống ứng dụng công nghệ thông tin như App Mobile, hệ thống quản lý nhân viên thương vụ, hệ thống xuất hàng không dừng, góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ và tối ưu hoạt động kinh doanh.
Các nhà máy của VICEM đang từng bước triển khai chiến lược chuyển đổi số và xây dựng mô hình doanh nghiệp số.
Trong lĩnh vực sản xuất, nhiều nhà máy đã triển khai hệ thống số hóa quản lý thiết bị, sửa chữa, bảo dưỡng và điều hành sản xuất, từng bước nâng cao mức độ tự động hóa và hiệu quả quản trị vận hành.
Đối với công tác quản trị doanh nghiệp, VICEM và các đơn vị thành viên đang khai thác hiệu quả các hệ thống văn phòng điện tử như eOffice-VNPT, vOffice-Viettel nhằm phục vụ công tác điều hành, xử lý văn bản và quản lý công việc theo hướng hiện đại, đồng bộ.
Bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình triển khai các giải pháp khoa học công nghệ, kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi số tại VICEM vẫn còn gặp nhiều khó khăn.
Hiện nay, ngành Xi măng chưa được xác định là cơ sở xử lý chất thải trong quy hoạch xử lý chất thải quốc gia, dẫn đến nhiều bất cập về cơ chế, chính sách. Đồng thời, chưa có cơ chế đủ mạnh để khuyến khích doanh nghiệp xi măng tham gia xử lý chất thải phục vụ sản xuất.
Nguồn cung chất thải phục vụ đồng xử lý còn thiếu ổn định cả về số lượng và chất lượng; việc kiểm soát thành phần chất thải để đáp ứng các yêu cầu về môi trường và an toàn còn nhiều khó khăn.
Ngoài ra, doanh nghiệp phải đầu tư lớn để cải tạo hệ thống lò nung, xây dựng kho chứa, hệ thống vận chuyển, phối trộn chất thải cũng như các hạng mục bảo vệ môi trường, phòng chống cháy nổ. Chi phí logistics vận chuyển chất thải từ nơi phát sinh đến nhà máy xi măng ở mức cao.
Công tác thu gom, phân loại và xử lý chất thải rắn sinh hoạt tại nhiều địa phương hiện vẫn chưa đồng bộ, ảnh hưởng đến khả năng mở rộng sử dụng nhiên liệu thay thế trong ngành Xi măng.